1

Những Ngày Xanh
Nguyên tác: The Green Years
Ebook miễn phí tại : www.sachmoi.net
MỤC LỤC
Lời giới thiệu
Chương một
Chương hai
Chương ba
Chương bốn
Chương năm
Chương sáu
Chương bảy
Chương tám
Chương chín
Chương mười
Chương mười một
Chương mười hai
Chương mười ba
Chương mười bốn
Chương mười lăm
Chưong mười sáu
Chương mười bảy
Chương mười tám
Chưong mười chín
Chương hai mươi
Chương cuối

2

Lời giới thiệu

    Archibald Joseph Cronin sinh tại Tô Cách Lan năm 1896.
Ông học Y khoa ở đại học Glasgow.
1916, thế chiến thứ nhất ông tình nguyện gia nhập hải quân với cấp bậc Trung úy
Y sĩ.
 
Chiến tranh kết thúc, ông trở lại tiếp tục học Y khoa.
Rồi ông tập sự bốn năm trong những khu vực hầm mỏ phía nam vùng Wales.
 
Thời gian này ông thu thập được rất nhiều tài liệu về đời sống cơ cực của dân lao
động nghèo, nhất là đời sống của thợ thuyền trong hầm mỏ.
 
Sau đó, ông chuyển hẳn về Luân Đôn và mở phòng mạch tại khu vực phía Tây khá
nhiều năm.
Kế đến, vì sức khỏe kém ông buộc phải ngừng làm việc để dưỡng bệnh.
 
Là bác sĩ, A. J. Cronin có nhiều dịp tiếp xúc với đủ hạng người, đầu óc tinh nhạy
không chỉ trong lĩnh vực nghề nghiệp nên ông hiểu rõ tâm tình, cá tính, mặt tốt
cũng như mặt xấu của từng người. Nhờ vậy, ông đã tích lũy được số vốn lớn, rất
quý cho việc trước tác về sau, khi phải bỏ nghề y, vào năm 1930.
 
Văn nghiệp của ông bắt đầu… và vừa đặt bút, ông thành công ngay ở tác phẩm
thứ nhất: “Lâu đài người bán nón” (1931). Những tác phẩm khác kế tiếp ra đời
cũng đều được đón tiếp nồng nhiệt, không chỉ trong nước mà cả ở nước ngoài.
 
Tại Việt Nam, chúng ta được đọc khá nhiều sách ông qua các bản dịch, tiêu biểu
nhất, ngoài “Lâu đài người bán nón” còn có “Thành trì”, “Gươm công lý”, “Số
phận của Robert Shannon” v.v…
 
Ông có lối viết giản dị, chân thật, chính xác, đầy hấp lực. Từ kẻ hung bạo, vô
lương, thâm độc đến người thuần phác, đôn hậu, vị tha, qua ngòi bút tinh sắc của
ông họ đều như sống thật, đi lại, nói năng, hành động… Cá tính họ nổi bật rất tự
nhiên, không chút gượng ép. Văn ông giàu tình tiết, hết sức lôi cuốn mà không sa
đà. Ông tả hạng người thế nào thì phong cách biểu hiện đúng như thế. Điều đáng
kể nhất là tác phẩm ông chan chứa lòng nhân mà không hề có giọng dạy đời,

3

công thức.
 
Hiển nhiên, chúng tôi không xác quyết là văn ông hay nhất. Tuy vậy, có một điều
quan trọng để người thưởng ngoạn đánh giá tác phẩm, ấy là sau khi đọc xong ta
cảm thấy yêu đời hơn lên, muốn phấn đấu chớ không nản lòng, bỏ cuộc.
 
Với niềm tin ấy, chúng tôi gửi đến bạn đọc quyển sách nhỏ này.
  

4

Chương một
   Nắm chặt tay bà ngoại, tôi bước ra khỏi nhà ga tối om, tiến vào thành phố xa
lạ, sương mù bao phủ.
Hôm nay, lần đầu tiên gặp mặt ngoại tôi nhưng tôi sẵn sàng chờ đợi bàn tay dịu
hiền che chở của người. Tôi cũng sẵn sàng để yêu thương, tin tưởng bà tôi dù là
tình cảm trong lòng không được… tự nhiên mấy và dù bà tỏ ra rất vồn vã, săn đón
đứa cháu mồ côi, bạc phước của người… Bên cái máy tự động bán sô cô la, bà tôi
mua cho tôi một miếng, đó là thứ quà tôi rất thích, song tôi vẫn khó mà vui cho
được.
Có lẽ do bà cháu tôi gặp nhau đột ngột quá, và phần nữa bởi khuôn mặt bà tôi cằn
cỗi, chất chứa đầy lo lắng khác hẳn khuôn mặt xinh xắn, tươi đẹp của mẹ tôi, cho
nên dù tôi đã được người ta cho biết trước đó là người đã sinh ra mẹ tôi, tôi vẫn
ngỡ ngàng, bối rối.
   Bà cháu tôi khởi hành từ Winton và suốt cuộc hành trình dài dặc bà tôi ngồi đối
diện với tôi trong toa xe hỏa hạng ba. Bà tôi phục sức đơn giản, áo vải màu xám
sờn cổ, một khăn quàng bằng lông thú mỏng quấn quanh cổ, đôi hoa tai đen, nhỏ,
lủng lẳng và một món nữ trang rẻ tiền nhận hột đá đo đỏ, nom bà còn buồn bã hơn
cả chính tôi.
Đôi mắt không ngớt nhìn ra khung cửa sổ, đôi môi mấp máy như đang nói mà
không thành lời, thỉnh thoảng bà ngoại đưa khăn lên phất phất vài cái trước mắt
như để đuổi những con ruồi lì lợm: dáng bộ bà hết sức nôn nả.
Xuống ga, bà ngoại vui vẻ một chút, mỉm cười âu yếm và nắm chặt tay tôi:
- Con không khóc nữa! Con ngoan quá! Con có thể đi bộ về nhà với bà chớ?
Không xa lắm đâu, con ạ!
Muốn người vui lòng, tôi quả quyết rằng tôi đi bộ được. Trong thoáng chốc chiếc
xe ngựa độc nhất đón khách bỏ xa chúng tôi, rời ga.
Vừa đi, bà tôi vừa chỉ cho tôi những dãy nhà to lớn, cốt để tôi được thêm hăng
hái. Chúng tôi đi sâu vào con đường lớn dẫn vào thành phố.
Con đường như thể lắc lư theo nhịp bước, tai tôi vẫn còn ù ù vì tiếng sóng gầm
trên mặt bể Ái Nhĩ Lan.
Ngang một dinh thự khá đẹp có những hàng cột đồ sộ bằng đá mài, trước mặt tiền
có bày hai khẩu đại bác và một cột buồm cao, bà tôi cất giọng hãnh diện:
- Robert này, đây là Tòa Đô sảnh của Levenford. Đẹp ghê không? Ông ngoại con
làm việc trong đó. Ông lo việc Vệ sinh Công cộng.
Tôi băn khoăn suy luận thầm: ông ngoại? À! Chắc là chồng bà ngoại, mà bà ngoại
là mẹ của mẹ mình vậy thì ông là cha của mẹ mình?... Ông có hiền không? Ông ấy
là cha của mẹ mình chớ không phải là cha mình, vậy thì…
Tôi bắt đầu mỏi chân và bà tôi nhận biết điều này, giọng bà ái ngại:

5

- Thật không may cho bà cháu ta, hôm nay tàu điện không chạy, xe ngựa đắt
tiền…
Tôi thấm mệt và hơi lo sợ nữa. Buổi trưa tháng 8 trời xám xịt, tiếng ồn ào trên
công lộ làm tôi càng cau có vì nhớ lại những tiếng động quen thuộc thường vọng
lên tận cửa sổ nhà tôi ở Phoenix Terrace. Tiếng búa gõ chan chát từ một xưởng
đóng tàu gần đó… Ngoại giơ bàn tay (với chiếc găng rẻ tiền, xấu xí) chỉ cho tôi
thấy một hãng đồ nhôm và tôi nhận thấy ánh lửa lập lòe, khói tuôn lên cuồn cuộn.
Rồi bà cháu rẽ vào một con đường nhỏ hơn, đến ngã tư, gió thổi mạnh tạt bụi vào
mắt tôi làm tôi ho sặc lên.
Chúng tôi đã bỏ lại phía sau sự náo động nhức đầu, tiến gần một công viên nhỏ,
có hồ nước lấp lánh và một quán nhạc. Rồi ra ngoại ô. Nơi này nom như một làng
nhỏ xinh xắn và êm ả nằm dưới chân một ngọn đồi xanh tươi. Nhiều khóm cây,
bồn cỏ, vài quán tạp hóa nhỏ, một lò rèn phía trước có chỗ cho ngựa nghỉ chân,
uống nước và cũng có những biệt thự mới tinh đáng ghét, mang những cái tên
kiểu cách như: "Helensville" hay "Glenelg" khắc trên tấm bảng vàng chói gắn
ngay trước cổng.
Cuối cùng, chúng tôi dừng lại trên đường Drumbuck, trước một căn nhà song lập
cao ráo, bằng đá xám, cửa sổ treo rèm màu kem và mang tên "Lomond View".
Đây là căn nhà nghèo nàn nhất của con đường êm ả này. Chỉ những khung cửa ra
vào và cửa sổ mới được tô xi măng. Mặt tiền căn nhà bớt vẻ buồn thảm, nặng nề
nhờ những hàng cúc nở vàng khắp chân thềm và lác đác quanh đó.
- Đến nơi rồi, con ạ!
Ngoại tôi thở phào khoan khoái vì đã tới nhà, vui vẻ tiếp:
- Vào những ngày nắng ấm, chúng ta có thể ngắm khắp vùng từ cửa sổ trên kia.
Chúng ta ở gần làng Drumbuck, con ạ! Levenford chỉ là một thị trấn nhỏ đầy khói
nhưng mấy vùng lân cận thì rất đẹp… Nào! Hãy tỏ ra ngoan ngoãn nhé? Lau mặt
đi con! Rồi theo ngoại…
Tôi đã đánh mất khăn tay trong khi khóc nhưng vẫn tuân lời bà, đi dạo một vòng
quanh nhà, tim đập loạn xạ trong lồng ngực lép xẹp, vì nghĩ đến cuộc sống mới,
giữa những kẻ xa lạ, chưa hề biết mặt. Những lời nói chứa đầy xót thương, ái ngại
do bà Chapman thốt ra – bà là láng giềng của mẹ tôi ở Dublin - vẫn còn vẳng ở tai
tôi: "Tội nghiệp cho con, bé bỏng thế mà đã mồ côi cả cha lẫn mẹ… Số phận con
rồi đây không biết sẽ ra sao". Phải! Bà ta nói thế trong khi hôn từ biệt tôi ở ga
Winton, trước khi giao tôi cho bà ngoại. Bà khóc, nước mắt ướt đẫm má tôi.
Đến cửa sau, ngoại tôi dừng chân trước một thanh niên, anh ta cỡ 20 tuổi dáng bộ
nặng nề, lạnh nhạt, nước da xanh mét, tóc màu đen và đôi mắt cận thị giấu sau cặp
kính dày cộm; anh ta đang quỳ xới đất. Thấy bà cháu tôi, anh ta đứng lên, tay vẫn
khư khư cán cuốc. Bà tôi trách nhẹ:
- Mẹ bắt gặp con rồi đấy nhá? Murdoch nhá!
Đoạn, bà đẩy tôi tới trước, tiếp:

6

- Đây! Cháu Robert đã về đây, con ạ!
Thanh niên nhìn tôi chăm chú một giây rồi giọng cậu cất lên nồng nhiệt:
- Cậu rất vui được gặp cháu, Robert ạ! Chúng ta sẽ là bạn thân với nhau, cháu chịu
không?
Và cậu quay sang bà tôi:
- Mẹ ơi! Hạt giống này do bác làm vườn cho con đó, chẳng tốn xu nào hết.
- Dù vậy, con cũng nên rửa tay trước khi ba trở về. Con đừng quên là ba con
không thích thấy con làm vườn, Murdoch ạ!      
- Thưa mẹ, gần xong rồi, con sẽ vào ngay.
Trước khi tiếp tục công việc, cậu ấy còn bảo bà tôi, giọng hãnh diện:
- Con đã luộc khoai tây giúp mẹ rồi, mẹ ạ!
Bà dắt tôi vào nhà bếp, bàn ghế tại đây không mấy tiện nghi, bằng gỗ đào chạm
trổ, vách dán giấy kẻ ô được dùng làm phòng ăn và nơi tụ họp trong gia đình. Một
đồng hồ quả lắc treo trên tường, tiếng tích tắc to một cách kỳ khôi.
Giọng dịu dàng, bà bảo tôi ngồi xuống rồi cởi mũ, áo choàng mắc vào cái tủ khuất
sau tấm màn cũ kỹ. Mang tấm tạp dề xanh vào, nom bà tôi như vừa lấy lại được tự
tin, bà thoải mái nhìn quanh căn nhà quen thuộc bằng ánh mắt âu yếm và bắt tay
vào việc tức thì.
Còn tôi? Tôi ngồi thật thẳng trên ghế - nhưng nép vào một góc – cạnh lò sưởi và
chỉ dám thở nhẹ như tuồng không dám làm kinh động ngôi nhà xa lạ bằng tiếng
thở của mình.
Ngoại tôi ôn tồn bảo:
- Hôm nay đặc biệt, vì bà bận đi đón con nên bữa ăn chính của chúng ta sẽ là bữa
chiều. Con nhớ khi ông ngoại về cố gắng tươi tỉnh lên một chút nhé? Ông con
cũng có nhiều điều lo âu, bực bội, đừng làm ông con… Tội nghiệp ông con, ông
cực nhọc vì trách nhiệm ở công sở quá…
Bà ngoại ngừng lại để thở rồi tiếp:
- Dì Kate của con cũng sắp về đây, dì con là giáo viên. Có lẽ mẹ con có nói đến dì
với con chớ?
Thấy đôi môi tái nhợt của tôi run run, ngoại an ủi:
- Bà biết, dù con là con trai lớn nhưng gặp họ hàng lần đầu chắc cũng làm cho con
lo lắng chút đỉnh. Không sao đâu, con ạ! Con phải biết rõ họ hàng, còn cậu Adam,
con trai trưởng của bà nữa, cậu làm việc tại hãng Bảo hiểm ở Winton. Cậu không
ở đây nhưng cậu rất hay về thăm nhà mỗi khi có dịp. Con cũng phải để ý đến cụ
cố, mẹ của ông ngoại con (tuy hiện giờ cụ đi nghỉ mát ở nhà một người bạn rất xa,
mỗi năm cụ ở đây với chúng ta sáu tháng). Sau hết là cụ cố ngoại, cha của bà
ngoại đây…
Hình như bà biết tôi mệt nhoài với các nhân vật vừa kể, vội vàng mỉm cười âu
yếm:
- Hiếm có đứa trẻ nào cỡ tuổi con mà có diễm phúc được còn thấy ông cố ngoại.

7

Ngoại nói thật đó, con ạ! Nhưng ngoại có ý kiến này: con không gọi hai cụ cố
bằng cố mà gọi là ông và là bà, còn bà và ông ngoại con thì con gọi bằng ba mẹ,
nghe không? Chốc nữa đây, con bưng cơm lên cho ông nghe? Như vậy, con vừa
giúp bà… quên, giúp mẹ và có thể dễ dàng làm quen với ông nữa.
Bà tôi – mà kể từ phút này, tôi sẽ gọi bằng mẹ - đặt bàn ăn cho năm người. Đoạn,
bà dọn một mâm riêng, trên đó có ba khoanh bánh mì, một bát sứ đựng nước trà, ít
mứt, phô mai. Tôi tò mò hỏi:
- Thưa ngoại, ông không ăn chung với chúng ta sao?
Bà ngoại bối rối một giây:
- Không con ạ! Ông dùng riêng trong phòng (bà đưa mâm cho tôi) con giúp ngoại
được chứ? Lên thang gác, ở tận cùng đó. Cẩn thận kẻo ngã, nhé!
Tôi run rẩy, hai tay giữ chặt cái mâm bằng sơn mài, bước lên các bậc thang bằng
gỗ đánh bóng. Ánh sáng yếu ớt của buổi xế rọi qua khung cửa sổ tròn trên mái
nhà. Đến nơi, tôi thấy hai cánh cửa đối diện nhau, cửa thứ nhất khóa. Tôi run tay
vặn quả nắm cửa thứ hai và cửa bật ra ngay.
Gian phòng ông cố ngoại tôi bừa bãi không thể tả: trên giường cao, bốn trụ đồng
đã mất nước bóng, treo rèm sặc sỡ; chăn gối vứt lung tung. Dưới chân giường có
tấm thảm bằng da gấu được cuộn tròn trong một góc. La va bô ngả màu vàng, cũ
kỹ, khăn mặt thì như thể là giẻ lau bàn.
Một cái đồng hồ đen nằm trên mặt lò sưởi. Quanh phòng phảng phất mùi thuốc lá,
mùi thức ăn, mùi hơi người tạo thành một thứ mùi hỗn tạp, thứ mùi của một gian
phòng nhỏ có người ở thường xuyên.
Ông cố tôi ngồi trong cái ghế bành xiêu vẹo cũng già như ông, cạnh lò sưởi. Đôi
giày vải trong chân ông rách mướp, bộ áo quần dày cũ mèm. Trước mặt ông là cái
bàn thấp trải khăn màu lá úa, ông đang cắm cúi ghi chép, tập tài liệu dày cộm trải
trước mắt ông, và tờ giấy mà ông đang ghi chi chít chữ, đều đặn xinh đẹp. Bàn tay
ông sử dụng cán bút một cách vững vàng. Cạnh ông, vừa tầm tay là một lô toàn
gậy chống. Bên kia bàn, một hộp diêm và nhiều ống điếu bằng đất sét có nắp kim
khí.
Dáng dấp cao lớn, đôi vai rộng, nét mặt tươi tắn, mái tóc hoe đỏ lấm tấm bạc song
ánh sáng rọi vào hóa thành vàng rực, râu ông cùng màu với tóc ông. Lòng trắng
mắt hơi vàng, nhưng con ngươi màu xanh trong trẻo, sáng quắc, đây không phải là
thứ màu xanh lờ đờ như mắt bà ngoại tôi mà là màu xanh của hoa lưu ly, trông
thật đáng yêu! Điều làm tôi hơi bất mãn trên khuôn mặt ông cố tôi chỉ là cái mũi:
cái mũi kỳ cục, thật to, đỏ và sần sùi. Thật tôi chưa hề thấy người nào có cái mũi
như vậy, nó gần như muốn lấn hết các phần khác trên mặt ông cố tôi, giông giống
như một quả dâu tây chín tới.
Chợt thấy tôi, ông cụ ngừng tay, cài bút lên mang tai, quay lại. Cử động của ông
làm cho cái ghế kêu lên ken két như thể đánh dấu phút quan trọng giữa ông cố và
đứa cháu.

8

Hai chúng tôi cùng im lặng khá lâu, cho đến khi cái mũi dễ sợ kia không còn "đe
dọa" tôi nữa, tôi mới cảm thấy bối rối vì nghĩ đến bộ dạng tiều tụy của tôi lúc này:
thân hình gầy như cái que trong bộ quần áo nâu đen, dây giày thì tuột ra, khuôn
mặt xanh xao, nhem nhuốt nước mắt, tóc bù rối.
Ông cố lẳng lặng đẩy giấy tờ qua một bên, ra hiệu cho tôi đặt mâm cơm lên bàn.
Rồi ông bắt đầu ăn rất mau, mắt vẫn không rời tôi. Vội vàng cho xong bữa, uống
nước trà, đoạn ông chùi râu cẩn thận và vói tay lấy một ống điếu hút.
-Robert đó hẳn?
Giọng ông cố thân thiện, cởi mở. Tôi ấp úng thưa:
- Thưa ông cố, vâng, con đây ạ!
- Con đi đường khỏe chứ?
- Thưa ông, khỏe.
- Ờ, đó là những chiếc tàu có hạng. Hồi ta còn làm ở quan thuế, ta thấy chúng cập
bến hoài. Chiếc Adder có một lằn sơn trắng trên sườn tàu, rất đặc biệt. Này,
Robert, con biết chơi cờ "dame" không?
- Thưa ông cố, không ạ!
- Được rồi, ta sẽ dạy con nếu con ở đây.
- Thưa ông cố, chắc con phải ở đây. Bà Chapman có nói với con là con không còn
nơi nào nương tựa nữa.
Thốt nhiên, nỗi thống khổ lại dâng lên chẹn lấy cổ họng tôi. Tôi muốn được ông
thương yêu, tôi rất cần một người để trút gánh nặng đang đè tôi xuống. Ông há
không biết rằng cha tôi chết vì bệnh lao và chứng bệnh di truyền đó đã giết cả hai
cô tôi lẫn mẹ tôi ư? Láng giềng xì xầm bàn tán rằng tôi cũng đã nhiễm bệnh rồi,
nhưng còn… nhẹ, kia mà? Than ôi! Ông tôi vẫn ngậm ống điếu, mép hơi nhếch,
đổi hướng câu chuyện:
- Robert, con lên tám phải không?
- Thưa ông cố, chưa, con chưa được tám tuổi…
Tôi muốn tỏ cho ông biết là tôi còn nhỏ lắm, nhưng lúng túng vì vẻ cứng rắn của
ông:
- Con lớn rồi, Robert ạ!
Chúa ơi! Tôi mà lớn rồi? Tôi, tôi chưa đầy tám tuổi tròn mà đã mất cha mất mẹ,
tôi khổ sở thế này… Giọng ông vang lên sang sảng:
- Vào tuổi con, lại là con trai, phải có can đảm… Này, con thích đi bộ chứ?
- Thưa, con chưa bao giờ đi xa.
- Được rồi, ta sẽ dắt con đi dạo mát. Không khí trong lành của Tô Cách Lan sẽ có
ích cho con.
Ông thấp giọng xuống, tâm sự:
- Ta rất bằng lòng về màu tóc của con, con có màu tóc của họ nhà ta… Người mẹ
đáng thương của con đã thừa hưởng màu tóc này, Robert ạ!
Tôi không thể không nén được nữa, nước mắt trào ra. Kể từ tuần trước, sau khi

9

chôn mẹ tôi, hễ ai nhắc đến bà là tôi khóc ròng, và sự thương hại của mọi người
càng có cớ cho tôi khóc khỏe. Vậy mà hôm nay đây, không có bà Chapman để bà
ôm chặt tôi vào lòng, cũng chẳng có cha sở để ông cúi xuống an ủi, vỗ về tôi…
Tôi biết rằng nước mắt của tôi làm cố tôi phật ý nên cố nén và cũng hết sức khó
chịu. Tôi nén khóc cho đến nỗi bật ra tiếng ho. Và tôi ho dữ dội, thót cả bụng lại
vì ho. Một trận ho xứng đáng, không thua chi những cơn ho đáng sợ của cha tôi.
Chờ khi cơn ho thật dứt, tôi đưa mắt nhìn ông dò xét.
Cố tôi không hề tìm lời an ủi tôi, không nói gì cả, ông lẳng lặng rút trong túi áo
choàng ra một hộp kẹo bằng thiếc, thong thả mở nắp và lấy ra viên kẹo to. Chắc
ông sẽ cho mình? Tôi tự hỏi, song tôi thất vọng biết bao khi thấy ông cho viên kẹo
vào miệng, không lý gì đến tôi cả. Tôi càng tủi thân thêm.
Giây lâu, ông mới lên tiếng, giọng nghiêm khắc:
- Này cháu! Có một điều ta không kham nổi, đó là đụng phải một đứa con trai mít
ướt. Robert! Con mau nước mắt quá đi! Con phải tỏ ra can đảm coi!
Ông rút viết từ mang tai xuống, vươn vai thở mạnh đoạn nói tiếp:
- Ta đây, ta cũng gặp vô số chuyện khó khăn, nếu ta yếu đuối, làm sao ta có thể
vượt qua?
Bài đại luận của cố tôi chắc sẽ còn dài hơn nữa, dài ngoằng, nếu đúng lúc ấy
không có tiếng chuông reo từ nhà dưới. Cố tôi ngừng lại, ra hiệu cho tôi đem mâm
xuống. Trước khi khép cửa, tôi ngoái lại, thấy ông đã cầm bút trên tay, cắm cúi
ghi.

10

Chương hai
    Xuống nhà, tôi thấy ông ngoại tôi, bà ngoại tôi, dì Kate, cậu Murdoch đang
đợi tôi nơi bếp. Họ cùng nói chuyện và họ ngưng bặt đột ngột làm tôi hiểu ngay là
họ đang bàn tán về tôi. Là con một, tôi hết sức nhút nhát và tính này càng tăng
thêm gấp bội trong tình cảnh tôi, nhất là tôi đoán được lờ mờ cái hố sâu ngăn cách
giữa mẹ và ông ngoại (mẹ tôi đã cãi lời cha, lấy một người nghèo).
Tay chân tôi cứng đờ khi ông tiến lại gần tôi, nắm tay tôi cúi xuống hôn tôi:
- Ông rất vui được gặp con, ông rất tiếc là không gặp con sớm hơn.
Giọng ông buồn bã nhưng âu yếm, không cáu kỉnh như tôi tưởng. Tôi nhớ lời bà,
cố ngăn không cho nước mắt trào ra. Dì Kate cũng dịu dàng hôn tôi.
- Thôi, bây giờ ngồi vào bàn! Cháu tôi đói lắm rồi đó.
Bằng giọng vui vẻ giả tạo, bà ngoại chỉ chỗ cho tôi. Khi mọi người ngồi hết rồi,
ông tôi ngồi chỗ đầu bàn, đọc to một bài kinh lạ hết sức, tôi chưa từng nghe và
ông cũng không làm dấu thánh giá chi cả. Đoạn, ông cắt miếng thịt bò bốc khói
đặt trong cái dĩa hình thuẫn trước mặt ông trong khi bà tôi cho mọi người su và
khoai tây. Ông thì chia cho tôi miếng thịt to nhất.
Ông ngoại tôi trên dưới 50 tuổi, người nhỏ nhắn, khuôn mặt hẹp, mắt cũng nhỏ,
râu chải cẩn thận, vài lọn tóc xõa trên trán (chừng để che bớt cái trán hói chi
đây?). Cổ áo hồ cứng, phía trước có thắt nơ đen. Điều làm tôi ngạc nhiên hơn hết
là cái áo bằng nỉ xanh lơ đính nút đồng. Sau lưng ông, trên buýp phê đặt một cái
mũ cát két tựa như mũ của sĩ quan hàng hải. Ông không có gì nổi bật.
Ông có vẻ cần cù, an phận, tuy tin rằng tài năng mình chưa được dùng đúng chỗ.
- Robert! Con phải ăn su với thịt, bổ lắm. Đừng bỏ phí!
Khiếp hãi vì bao nhiêu đôi mắt chăm chắm nhìn mình, tôi cầm dao nĩa một cách
vụng về, lúng túng, phần thì nĩa dao đều lớn quá đối với tuổi tôi - Hừ! Vậy mà
ông cố bảo tôi lớn rồi! - Tệ nhất là món su nhão nhoét tôi vốn ghét, còn thịt bò thì
dai và mặn ghê hồn.
Hồi còn cha tôi, luôn luôn trên bàn ăn có thức ăn ngon. Mỗi bận về nhà, cha tôi
đều có mứt cho tôi hay kẹo, bánh. Than ơi! Tôi là đứa con cưng cho nên rất kén
ăn. Ngay cả khi cha tôi mất rồi, mỗi lần muốn cho tôi chịu ngồi xuống ăn món
cánh gà, mẹ tôi phải hứa cho tôi 6 pence (1) và kèm một cái hôn, tôi mới chịu.
Song giờ đây, tôi đã biết thân, tôi hiểu rằng không nên làm phật ý ông ngoại tôi,
tôi cố nuốt món su đáng sợ.
Ngỡ tôi mãi ăn, ông ngoại liếc nhìn và và trở lại câu chuyện bỏ dở lúc nãy:
- Bà Chapman không đòi gì hết sao?
- Không! Tôi xem ra bà ta đã cạn túi vì mua vé và mọi phí tổn khác. Tôi nhận thấy
bà ta là một người nhân hậu, rất tốt bụng, tuy...
Bà tôi trả lời nhỏ. Ông ngoại thở một hơi dài như thể vừa trút được gánh nặng

11

trăm cân:
- Thật là một điều sung sướng khi được biết trên thế gian này vẫn còn có những
người lương thiện. À, mà bà có phải thuê xe không?
- Không, ông ạ! Cháu nó cũng chẳng có đồ đạc gì cả. Áo quần chật hết. Vả lại, tôi
tin là có gì đáng giá, "họ" cũng chẳng chừa cho đâu.
Ông cố nhăn mặt như tuồng phải chứng kiến cảnh tượng đau lòng lắm, và ông nói
như rên:
- Chúng nó chỉ biết tiêu vung lên, túng đói thế là đáng lắm.
- Kìa, ông quên là chúng bệnh hoạn...
- Thì đã hẳn, nhưng sao chúng không lo bảo hiểm nhân mạng chớ? Có phải đỡ
hơn không?
Đôi mắt nhỏ của ông chợt nhìn tôi chăm chú và tôi càng cố để nuốt món su. Giọng
ông trang nghiêm:
- Robert! Cháu phải ăn hết đi! Ở đây, không được phí phạm món gì cả.
Dì Kate ngồi đối diện tôi từ nãy chỉ quay ra dán mắt ngoài cửa sổ, không chú ý
đến câu chuyện bỗng quay lại cười với tôi để khuyến khích tôi.
Bà tôi cho biết dì nhỏ hơn mẹ tôi ba tuổi, nhưng dì không giống mẹ tôi chút nào
cả, dì xấu ghê đi: mắt xanh lờ đờ buồn bã, da khô, gò má cao. Tóc mẹ tôi óng ả
còn tóc dì thì không giống bà ngoại, cũng không giống ông ngoại, nó pha trộn
giữa hai màu ấy: hung và đen, trông nó làm sao ấy thôi.
Thình lình dì hỏi tôi:
- Cháu đi học chưa?
- Thưa dì, có ạ, cháu học ở lớp do cô Barty, gần nhà...
Dì Kate gật đầu dáng hài lòng, còn tôi thì đỏ mặt lên.
- Cháu thích học ở đó chứ?
- Thưa dì, thích lắm. Mỗi khi cháu trả lời đúng một câu hỏi giáo lý hay ngữ vựng
cháu được cô cho một viên kẹo. Trong tủ sách cô có đầy kẹo, dì ạ.
- Ở Levenford có một trường rất đẹp. Dì tin là cháu sẽ thích học.
Ông ngoại dặng hắng:
- Kate, ba thấy trường con dạy gần đây cũng được chớ?
Đột nhiên, mắt dì Kate rời khung cửa sổ, dì quay phắt lại, nhìn ông vẻ bất bình
gần như giận dữ nữa.
- Bà biết chứ: trường John Street chả ra cái quái gì hết. Phải cho nó đến Trường
Trung học như chúng con chứ! Ở địa vị ba, không thể làm khác hơn.
- Có lẽ con có lý. Nhưng... (ông tôi nhìn xuống mũi giày) không cần phải cho nó
vào học trước tam cá nguyệt thứ nhì. Con thử hỏi xem cháu học lớp mấy...
Dì Kate lắc đầu:
- Chưa phải lúc, nó nhọc mệt suốt ngày nay, đáng lẽ nó phải được nằm từ chiều
kia.
Quay sang bà tôi, dì hỏi:

12

- Thưa mẹ, cháu ngủ với ai đây?
Bà tôi lúng túng, có lẽ vì bà chưa kịp nghĩ ra điều này. Bà vỗ vào trán:
- Xem nào... xem nào... Robert lớn rồi không thể ngủ với dì, ngủ với cậu thì được,
nhưng giường Murdoch hẹp quá, nó lại hay lăn trở, nó dám hất con xuống đất lắm
à. Với lại, cậu hay thức khuya dò bài... (với ông ngoại tôi). Này, mình! Má đi
vắng, ta có thể cho nó ngủ trong phòng má tạm không?
Ông ngoại tôi lắc đầu quầy quậy:
- Tầm phơ! Má đã trả tiền phòng khá đắt, không có quyền dùng phòng má mà
không có ý kiến bà. Vả lại, má sắp về rồi, mình biết mà.
Từ nãy, cậu tôi vẫn im lặng, cắm cúi ăn. Chốc chốc cậu quay sang đọc cuốn sách
đặt cạnh dĩa, cậu chúi mũi vào sát cuốn sách cho đến nỗi tôi tưởng cậu đang hít
mùi giấy. Bất ngờ, cậu ngẩng lên, giọng chắc nịch:
- Hãy để cháu Robert ngủ với ông ngoại được đó, mẹ ạ!
Ông ngoại tôi gật đầu song ánh mắt sa sầm lại khi nghe nhắc đến bố vợ. Vậy là
vấn đề coi như giải quyết ổn thỏa. Phần tôi gần ngủ gật song tim cũng thắt lại và
trở thành tỉnh táo khi nghĩ đến tai họa mới: đời tôi sẽ gắn liền với con người có cái
mũi kỳ quặc trên kia?
Tuy nhiên, tôi đâu dám tỏ lời khiếu nại, vì quá mệt mỏi và vì sợ nữa. Hai mắt tôi
ríu lại sau đó, trong lúc dì Kate vẫy tôi lại gần và hỏi bà ngoại để lấy nước nóng
rửa ráy cho tôi.
- Có đấy, nhưng nhớ đừng dùng nhiều quá, phải chừa cho mẹ rửa bát, con ạ.
Dắt tôi vào phòng tắm, dì tôi giúp tôi cởi áo quần, mặt dì đỏ lên, chắc dì xấu hổ vì
thấy tôi trần truồng (!). Bồn tắm lát gạch men trắng đã ngả màu ngà chỉ chứa một
ít mước chưa quá gối tôi. Dì lấy xà phòng xát khắp thân mình