1

Ông Già Khốttabít
L. Laghin
Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động
 
Nguồn: http://vnthuquan.net
 
Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.
 

2

Mục lục
 
 
Lời tác giả
 
Chương 1
 
Chương 2
 
Chương 3
 
Chương 4
 
Chương 5
 
Chương 6
 
Chương 7
 
Chương 8
 
Chương 9
 
Chương 10
 
Chương 11
 
Chương 12
 
Chương 13
 
Chương 14
 
Chương 15
 
Chương 16
 
Chương 17
 
Chương 18
3

 
 
Chương 19
 
Chương 20
 
Chương 21
 
Chương 22
 
Chương 23
 
Chương 24
 
Chương 25
 
Chương 26
 
Chương 27
 
Chương 28
 
Chương 29
 
Chương 30
 
Chương 31
 
Chương 32
 
Chương 33
 
Chương 34
 
Chương 35
 
Chương 36
 
Chương 37
 
Chương 38
 
Chương 39
 
4

Chương 40
 
Chương 41
 
Chương 42
 
Chương 43
 
Chương 44
 
Chương 45
 
Chương 46
 
Chương 47
 
Chương 48
 
Chương 49
 
Chương 50
 
Chương 51
 
Chương 52
 
Chương 53
 
Chương 54
 
Chương 55
 
Chương 56
 
Chương 57
 
Chương 58
 
Chương 59
 
Chương 60
 
Chương 61
5

 
Chương 62
 
Chương 63
 
Chương kết
 

6

L. Laghin
Ông Già Khốttabít
Dịch giả: Minh Đăng Khánh
Lời tác giả

LAGHIN LADARI IÔXÍP (1903-1979): Nhà văn Xôviết, Đảng viên Đảng Cộng
sản Liên Xô từ năm 1920. Các tác phẩm chính: truyện cổ tích hiện đại cho trẻ em.
Ông già Khốttabít (1938), tiểu thuyết giả tưởng Atavia Prôxima (1956), Người
xanh (1966)...
(trích Từ điển BÁCH KHOA TOÀN THƯ LIÊN XÔ, Mátxcơva, 1983)
Sáng tác của L. Laghin đặc sắc và độc đáo. Trong các tác phẩm của ông, tính sắc
sảo trào lộng kết hợp chặt chẽ với tính xác thực của vấn đề được miêu tả. Tính giả
tưởng và tính hiện thực ở các tác phẩm của ông gắn bó hữu cơ với tính giản dị có
sức thuyết phục và tính tự nhiên.
(trích lời giới thiệu L. LAGHIN TUYỂN TẬP, NXB Văn học nghệ thuật
Mátxcơva, 1975)
“Ông già Khốttabít” (1938-1955) được in nhiều lần ở Liên Xô trước đây và ở
nhiều nước khác, trong đó có Việt Nam, đồng thời được dựng thành phim. Hai từ
“Cụ Khốt” quen thuộc ở ta bắt nguồn từ tác phẩm này.
Bản dịch tiếng Việt “Ông già Khốttabít” được NXB Măng Non (tiền thân của
NXB Trẻ, TP. Hồ Chí Minh), in lần thứ nhất năm 1984, NXB Thuận Hóa (Huế) tái
bản năm 1985, NXB Cầu Vồng (Mátxcơva) hợp tác với NXB Kim Đồng (Hà Nội)
tái bản năm 1990...

7

LỜI TÁC GIẢ
Trong tác phẩm Nghìn lẻ một đêm có “Chuyện người đánh cá”. Khi kéo lưới từ
dưới biển lên, người đánh cá nọ thấy trong lưới có một cái bình bằng đồng, trong
bình lại có một ông thần cao lớn, người Arập gọi là “gin” (1). Ông thần này bị
giam cầm trong cái bình ấy gần 2.000 năm. Ông ta đã thề sẽ đem lại hạnh phúc
cho ai giải thoát được ông ta: làm cho người đó trở nên giàu có, mở cửa tất cả các
kho báu trên trái đất cho người đó, làm cho người đó trở thành một xuntan (2)
hùng mạnh nhất trong tất cá các xuntan và ngoài ra còn thỏa mãn ba điều ước của
người đó.
Hay chẳng hạn, truyện “Alađanh và cây đèn thần”. Một cây đèn cũ kỹ tưởng
chừng chẳng có gì đáng chú ý, có thể nói rằng đó chỉ là một thứ đồ vứt đi. Ấy thế
mà chỉ cần miết ngón tay vào cây đèn là bỗng nhiên một ông thần từ đâu đó hiện
ra và thỏa mãn bất kỳ điều ước nào của người chủ cây đèn, kể cả những điều ước
phi lý nhất. Các bạn muốn thưởng thức những đồ ăn, thức uống cực kỳ hiếm có ư?
Xin mời! Các bạn muốn có những cái rương chất đầy vàng và đá quý ư? Xin sẵn
sàng! Các bạn muốn có một cung điện nguy nga tráng lệ ư? Xin có ngay! Các bạn
muốn biến kẻ thù của các bạn thành một dã thú hoặc một con vật bò sát ư? Xin hết
sức vui lòng!
Cứ để cho ông thần ấy tùy ý trao tặng vật cho người chủ của mình thì những cái
rương quý báu kia lại hiện ra tới tấp và những cung điện nọ cua các xuntan lại
biến thành của riêng cho người chủ dùng.
Theo quan niệm của các ông thần trong truyện cổ tích và theo những điều ước mà
họ đã thỏa mãn trong truyện ấy thì đó chính là niềm hạnh phúc trọn vẹn nhất của
con người, một niềm hạnh phúc mà người ta chỉ có thể mơ ước mà thôi.
Hàng trăm và hàng trăm năm đã trôi qua từ khi những truyện cổ tích đó được kể
lần đầu tiên, song những quan niệm về hạnh phúc vẫn còn gắn rất lâu với những
cái rương chất đầy vàng và kim cương, với quyền lực đối với người khác. Và cho

8

đến tận nay, ở các nước tư bản chủ nghĩa, nhiều người vẫn đang gắn quan niệm
hạnh phúc với những thứ như vậy.
Ôi, những con người đó chỉ ước mơ sao chính cái ông thần bị giam hãm lâu ngày
trong truyện cổ tích kia hiện đến với họ cùng những cung điện và những châu báu
của mình! Dĩ nhiên, họ nghĩ rằng bất cứ một ông thần nào bị giam cầm tới 2.000
năm cũng phải lạc hậu đôi chút so với cuộc sống. Và có thể cái cung điện mà ông
ta trao tặng sẽ không hoàn toàn tiện nghi theo quan điểm của những thành tựu kỹ
thuật hiện đại. Quả là so với thời quốc vương Hồi giáo Harun An Rasít (3) khoa
kiến trúc đã tiến bộ quá chừng! Đã xuất hiện những phòng tắm, những thang máy,
những cửa sổ lớn đầy ánh sáng, hệ thống sưởi bằng hơi nước, ánh sáng đèn điện..,
Nhưng thôi được, cũng chẳng nên chê ỏng chê eo làm gì. Cứ mặc cho ông thần ấy
tặng những cung điện tùy theo ý thích của ông ta. Chỉ cần có những cái rương chất
đầy vàng và kim cương là tuyệt rồi, còn mọi thứ khác rồi ắt sẽ có thôi: nào là sự
tôn kính, nào là quyền lực, nào là những món ăn, nào là cuộc sống sung sướng,
nhàn hạ của một kẻ vô công rồi nghề thường coi khinh tất cả những ai sống bằng
các thành quả lao động của mình. Với một ông thần như vậy, có thể phải chịu
đựng đủ thứ chuyện bực mình. Và cũng chẳng sao, nếu ông ta không biết nhiều
quy tắc sinh hoạt công cộng hiện nay và những cử chỉ thanh lịch, nếu ông ta thỉnh
thoảng lại đặt bạn vào một tình cảnh trớ trêu. Những con người ở cái nước tư bản
chủ nghĩa đó sẽ tha thứ mọi chuyện cho ông thần có thể quăng ra những cái rương
chứa đầy châu báu...
Thế nhưng sẽ ra sao nếu một ông thần như vậy bỗng nhiên rơi vào đất nước chúng
ta, nơi có những quan niệm hoàn toàn khác về hạnh phúc và chính nghĩa, nơi
quyền lực của bọn giàu có đã bị xóa bỏ vĩnh viễn từ lâu, nơi chỉ có lao động lương
thiện mới mang lại cho con người hạnh phúc, sự kính trọng và vinh quang?
Tôi cố hình dung chuyện gì sẽ xảy ra nếu một chú bé Liên Xô bình thường nhất ở đất nước xã hội chủ nghĩa hạnh phúc cua chúng ta có hàng triệu chú bé như thế!
- giải thoát được một ông thần khỏi cái bình đã giam cầm ông ta.

9

Và bỗng nhiên, các bạn thử tưởng tượng xem, tôi biết được rằng chú bé ấy tên là
Vônca Côxtưncốp, trước kia ở cùng với chúng tôi tại Ngõ Ba Ao và chính chú bé
Vônca Côxtưncốp ấy đã lặn giỏi nhất ở trại hè năm ngoái... Nhưng tốt hơn hết, các
bạn hãy để cho tôi kể lại mọi chuyện theo thú tự.
--(1) Vị thần lửa nhiều mặt trong truyện thần thoại và truyện cổ dân gian của các
dân tộc theo đạo Hồi - N.D.
(2) Quốc vương Hồi giáo - N.D.
(3) Harun An Rasít (763 hay 766-809): Quốc vương Hồi giáo nổi tiếng trong triều
đại Abátxít (750-1258). Hình tượng Harun An Rasít được lý tưởng hóa trong tác
phẩm Nghìn lẻ một đêm - N.D.

10

L. Laghin
Ông Già Khốttabít
Dịch giả: Minh Đăng Khánh
Chương 1
Buổi sáng bất thường

Bảy giờ ba mươi phút sáng, một tia nắng rực rỡ chui qua cái lỗ nhỏ xíu ở tấm
mành và rọi vào đúng mũi cậu học sinh lớp 6 Vônca Côxtưncốp. Vônca hắt xì hơi
và thức dậy.
Đúng lúc ấy, từ buồng gần buồng Vônca vọng đến tiếng nói của mẹ:
- Chẳng cần gì phải vội, anh Aliôsa ạ. Cứ để cho cu con ngủ thêm chút nữa đã.
Hôm nay, con nó phải đi thi đấy.
Vônca nhăn mặt.
Đến bao giờ mẹ mới thôi gọi nó là “cu con” đây!
- Em nói vớ vẩn gì thế? - Bố đáp lại ở bên kia bức tường ngăn - Chàng trai của
chúng ta đã sắp 13 tuổi rồi. Cứ để cho con nó dậy và giúp thu xếp đồ đạc... Con nó
sắp mọc râu đến nơi rồi mà em vẫn cứ “cu con”, “cu con”...
Thu xếp đồ đạc! Làm sao Vônca lại có thể quên bẵng mất chuyện đó nhỉ!
Vônca liền tung chăn và vội vã mặc quần dài. Làm sao lại có thể quên được! Một
cái ngày như thế mà lại quên!
Hôm nay, gia đình Côxtưncốp dọn đến căn nhà mới ở một ngôi nhà 5 tầng mới
xây. Ngay từ hôm trước, gần như tất cả đồ đạc đã được đóng gói, chằng buộc. Mẹ
và bà nội đã xếp bát đĩa vào cái chậu tắm mà xưa kia họ đã từng tắm cho bé

11

Vônca. Còn bố, sau khi xắn tay áo và ngậm đầy một mồm đinh như ông thợ giày,
đã đóng chặt những thùng đựng sách. Sau đó, cả nhà bàn xem nên chất đồ đạc ở
đâu để sáng mai đưa ra xe cho tiện. Rồi mọi người uống trà theo kiểu dã chiến,
bên chiếc bàn không trải khăn. Cuối cùng, họ quyết định rằng buổi sáng sẽ sáng
suốt hơn buổi tối và đi ngủ.
Nói tóm lại, không tài nào hiểu nổi làm sao Vônca lại có thể quên mất chuyện
sáng hôm nay sẽ dọn đến căn nhà mới...
Chưa kịp uống xong nước trà thì các bác công nhân khuân vác đã bước thình thịch
vào. Việc đầu tiên là họ mở toang cả hai cánh cửa và với giọng oang oang hỏi:
- Có thể bắt đầu được chưa?
- Xin cứ việc! - Mẹ và bà cùng trả lời một lúc rồi cuống cả lên.
Vônca thận trọng khuân cái gối dài và cái tựa lưng ở đivăng ra chiếc xe tải 3 tấn
có mui đang đậu ngoài đường.
- Nhà cậu dọn đi à? - Một chú bé hàng xóm hỏi Vônca.
- Dọn qua đi chứ! - Vônca khinh khỉnh trả lời, làm ra vẻ như tuần nào nó cũng dọn
nhà và đối với nó chuyện đó chẳng có gì là lạ cả.
Bác quét sân Xtêpanứt bước đến gần, trầm ngâm vấn một điếu thuốc và bác bắt
chuyện nghiêm chỉnh với Vônca như với một người ngang hàng. Chú bé hơi
choáng váng vì kiêu hãnh và sung sướng. Nó thu hết can đảm và mời bác
Xtêpanứt đến thăm nhà mới của mình. Bác quét sân nói: “Tôi rất lấy làm vui
lòng”. Nói tóm lại, cuộc nói chuyện nghiêm chỉnh và tốt đẹp giữa hai người đàn
ông đang tiếp diễn thì từ trong căn nhà bỗng vang lên tiếng gọi của mẹ:
- Vônca! Vônca! ... Thằng cu con khó chịu ấy đã biến đâu mất rồi?

12

Vônca chạy vội vào căn nhà trống rỗng, rộng rãi một cách lạ thường, trong đó
nằm bừa bộn trợ trọi những mảnh báo cũ và những chai đựng thuốc trống không.
- Có thế chứ! - Mẹ nói - Con bê cái bể nuôi cá trứ danh của con đi và trèo ngay lên
xe. Con sẽ ngồi ở chiếc đivăng trên ấy và ôm lấy cái bể. Chẳng còn chỗ nào mà để
cái bể ấy cả. Nhưng coi chừng, đừng để nước sánh ra đivăng đấy nhé!
Chẳng hiểu tại sao bố mẹ lại cứ cuống lên như thế lúc dọn đến nhà mới

13

L. Laghin
Ông Già Khốttabít
Dịch giả: Minh Đăng Khánh
Chương 2
Cái bình bí mật

Cuối cùng Vônca đã thu xếp được một chỗ ngồi tương đối tốt.
Bóng tối lờ mờ mát mẻ và bí ẩn bao trùm trong xe. Nếu nheo mắt lại, có thể
tưởng tượng bạn đang đi không phải ở Ngõ Ba Ao mà bạn đã sống cả đời mình,
mà ở một nơi nào đó tại vùng Xibia mênh mông xa lắc, nơi bạn phải chiến đấu
khốc liệt với thiên nhiên để xây dựng một nhà máy mới khổng lồ của nền công
nghiệp Xôviết. Và dĩ nhiên, Vônca Côxtưncốp sẽ đứng ở hàng đầu những người
xuất sắc trên công trường ấy. Nó là người đầu tiên nhảy xuống xe khi đoàn xe tải
đến nơi đã định. Nó là người đầu tiên dựng lều bạt của mình và nhường ngay cái
lều ấy cho những người bị bệnh dọc đường, còn nó thì vừa nói đùa với các bạn
cùng công trường, vừa ngồi sưởi bên đống lửa mà chính nó đã nhóm lên một
cách nhanh nhẹn và khéo léo. Còn lúc giữa những cơn băng giá dữ dội hoặc
những trận bão tuyết điên cuồng, một người nào đó tính giảm bớt nhịp độ lao
động thì người ta sẽ nói ngay với anh ta: “Anh thật đáng xấu hổ! Hãy noi gương
đội lao động kiểu mẫu của Vônca Côxtưncốp (1)...”
Đằng sau chiếc đivăng nhô lên cái bàn ăn chổng ngược bốn chân, nó bỗng trở
nên hết sức lý thú và khác thường. Bên trong cái bàn, chiếc xô chất đủ thứ chai lọ
kêu loảng xoảng. Chiếc giường mạ kềnh ánh lên lờ mờ ở bên thành thùng xe. Cái
thùng tônô cũ kỹ mà bà vẫn thường dùng để muối dưa bắp cải vào mùa đông
bỗng có cái vẻ bí ẩn và nghiêm trang đến nỗi Vônca chẳng hề ngạc nhiên tí nào,
nếu nó biết rằng xưa kia chính nhà triết học Điôgien - người được nói đến trong
môn lịch sử Hy Lạp cổ đại - đã từng ở trong một cái thùng như vậy.
Những tia nắng mỏng manh lọt qua các lỗ thủng nhỏ xíu ở thành xe làm bằng vải
14

bạt. Vônca ghé mắt nhìn qua một cái lỗ thủng ấy. Trước mắt nó vùn vụt chạy qua
như trên màn ảnh ở rạp chiếu bóng những đường phố vui vẻ và ồn ào; những ngõ
hẻm yên tĩnh và râm mát; những quảng trường rộng lớn, trên đó các ngưòi đi bộ
xếp hàng hai khắp tứ phía. Tiếp theo các người đi bộ là những cửa hiệu với các tủ
kính lớn sáng loáng chứa đầy hàng hóa, trong đó là những người bán và những
người mua có vẻ mặt băn khoăn; là những trường học và những sân trường đã
thấy nhiều bóng áo trắng và khăn quàng đỏ của các học sinh nôn nóng nhất,
thường đến trường rất sớm trong ngày thi; và những nhà hát, những câu lạc bộ,
những nhà máy, những tòa nhà đồ sộ tươi màu gạch đỏ đang xây dựng, được
ngăn cách với các người qua đường bằng những hàng rào ván ghép cao và bằng
những vỉa hè lát gỗ hẹp.
Thế rồi chiếc xe tải của Vônca từ từ đi ngang qua rạp xiếc, một tòa nhà bí ẩn
không cao lắm, có mái vòm hình tròn màu gạch. Trên tường rạp xiếc bây giờ
không có những tấm bảng quảng cáo hấp dẫn với hình các con sư tử màu vàng
tươi và các cô gái đẹp đứng duyên dáng một chân trên lưng những con ngựa đẹp
không thể tả được. Trong dịp hè, đoàn xiếc chuyển đến Công viên Văn hóa và
nghỉ ngơi, biểu diễn trong cái nhà bạt khổng lồ. Cạnh cái rạp xiếc bỏ trống không
xa, chiếc xe tải vượt qua chiếc ôtô buýt màu xanh da trời chở những khách tham
quan. Ba chục em nhỏ xếp hàng hai, nắm tay nhau đi trên vỉa hè và dõng dạc hát
đồng ca, giọng lanh lảnh nhưng chẳng đều: “Chúng ta đâu cần bờ biển Thổ Nhĩ
Kỳ! ..”. Có lẽ đây là các em ở vườn trẻ đang dạo chơi trên đại lộ... Trước mắt
Vônca lại chạy qua những trường học, những hiệu bánh mì, những cửa hàng,
những câu lạc bộ, những nhà máy, những rạp chiếu bóng, những thư viện, những
khu nhà mới...
Thế rồi chiếc xe tải, xịt khói và thở phì phò mệt mỏi, đã đỗ lại trước cổng khu
nhà mới của Vônca. Mấy bác công nhân khuân vác khéo léo chuyển đồ đạc vào
nhà, rồi lên xe đi.
Sau khi mở một cách vất vả những thùng đựng các thứ cần thiết nhất, bố nói:
15

- Những thứ còn lại, chúng ta sẽ xếp đặt nốt khi đi làm về.
Và bố đến nhà máy.
Mẹ cùng với bà bắt đầu lấy nồi niêu bát đĩa ra, còn Vônca thì quyết định chạy ra
sông một lát. Quả là bố đã cấm Vônca không được ra sông tắm mà không có bố
đi cùng vì sông ở đây rất sâu, nhưng Vônca đã nhanh chóng tìm được cách bào
chữa cho mình:
“Ta cần phải đi tắm để cho đầu óc được thảnh thơi. Làm sao ta lại có thể đi thi
với cái đầu óc bí rì rì được! ”
Thật là lạ, bao giờ Vônca cũng biết nghĩ ra cách bào chữa khi cu cậu định làm
những việc bị cấm đoán! ...
Có một con sông ở gần nhà quả là hết sức tiện lợi. Vônca nói với mẹ rằng nó đi
ra bờ sông để học bài địa lý, và quả thực nó đã định lật các trang sách giáo khoa
chừng mươi phút. Nhưng lúc chạy đến bờ sông, không chậm một phút, Vônca đã
cởi quần áo và lao xuống nước. Trên bờ không có một bóng người. Điều này vừa
hay lại vừa dở. Hay vì chẳng ai có thể ngăn cản Vônca tha hồ vùng vẫy. Dở là vì
không ai có dịp thích thú xem nó bơi đẹp, nhẹ nhàng ra sao và đặc biệt nó lặn
giỏi như thế nào.
Vônca bơi và lặn cho đến khi mệt lả. Bấy giờ, nó quyết định rằng thế là đủ, đã
trèo hẳn lên bờ rồi, nhưng nó nghĩ lại và cuối cùng lại lặn thêm một lần nữa,
xuống chỗ nước trong veo mát rượi, ánh nắng ban trưa rực rỡ rọi tới tận đáy.
Đúng vào lúc Vônca đã tính ngoi lên mặt nước, tay nó bỗng chạm phải một vật gì
đó thuồng thuồng ở dưới đáy sông. Vônca vớ luôn vật ấy và ngoi lên ở ngay cạnh
bờ. Trong tay nó là một cái bình gốm phủ rêu nhầy nhụa, hình thù nom rất lạ. Có
16

lẽ Vônca đã mò được một cái bình cổ. Miệng bình được trám chặt bằng một chất
nhựa màu xanh lá cây, trên đó có đóng một cái gì trông tựa như dấu ấn.
Vônca ước lượng sức nặng của cái bình. Cái bình khá nặng, và Vônca đứng ngây
người.
Một kho báu! Một kho báu chứa những vật cổ xưa có ý nghĩa lớn lao về mặt
khoa học!... Tuyệt quá!
Mặc vội quần áo, Vônca lao nhanh về nhà để mở bình ra ở một cái xó vắng vẻ.
Trên đuờng chạy về nhà, trong đầu Vônca đã kịp hình thành một cái tin sáng mai
nhất định sẽ xuất hiện trên tất cả các báo. Thậm chí, nó còn nghĩ cho cái tin đó
một đầu đề: “Em thiếu niên tiền phong giúp ích cho khoa học”. Nội dung tin đó
như sau:
“Hôm qua, em thiếu niên tiền phong Vlađimia Côxtưncốp đã đến đồn công an N.
và trao cho người trực ban một kho báu gồm những vật hiếm cổ xưa bằng vàng
mà em đã tìm thấy dưới đáy sông, tại một nơi rất sâu. Kho báu đã được các đồng
chí công an chuyển cho Viện Bảo tàng Lịch sử. Theo những nguồn tin đáng tin
cậy, Vlađimia Côxtưncốp là một tay lặn tài ba”.
Lén qua nhà bếp, nơi mẹ dang chuẩn bị bữa ăn trưa, Vônca lao vào phòng nhanh
đến nỗi suýt nữa thì gãy cả chân: nó vấp phải cây đèn chùm chưa kịp treo lên. Đó
là cây đèn chùm trứ danh của bà. Xưa kia, từ hồi trước cách mạng, ông nội quá
cố đã tự tay sửa chiếc đèn dầu thành cây đèn chùm. Đó là vật kỷ niệm của ông
mà không bao giờ bà rời xa nó. Vì treo nó ở phòng ăn không được đẹp lắm nên
mới dự định treo nó ở chính cái phòng mà Vônca vừa lẻn vào. Một cái móc sắt to
tiếng đã được đóng trên trần để treo cây đèn chùm đó.
Vừa xoa chỗ đầu gối bị bầm, Vônca vừa khóa trái cửa lại. Sau đó, nó móc trong
17

túi ra một con dao nhíp và run run vì hồi hộp, nó cạy cái dấu ấn ở miệng bình.
Đúng lúc ấy, cả căn phòng bỗng mịt mù khói đen hăng hắc, rồi một cái gì đó tựa
một vụ nổ không phát ra tiếng đã hất tung Vônca lên trần nhà và nó bị mắc quần
vào đúng cái móc định dùng để treo cây đèn chùm của bà nội.
--(1) Tức Vônca, gọi nguyên cả tên và họ - N.D.

18

L. Laghin
Ông Già Khốttabít
Dịch giả: Minh Đăng Khánh
Chương 3
Ông già Khốttabít

Trong lúc Vônca đu đưa trên cái móc, cố tìm hiểu xem chuyện gì đã xảy ra, thì
đám khói tan đi đôi chút và Vônca bỗng phát hiện ra rằng ở trong phòng, ngoài
nó ra, còn có một người nữa. Đó là một ông già nhỏ nhắn, gầy nhom, nước da
ngăm ngăm, râu dài đến tận thắt lưng, đầu đội khăn xếp rất đẹp, mặc chiếc áo dài
len mỏng màu trắng (trên áo có thêu những đường chỉ bằng vàng, bằng bạc rất
sang trọng) và chiếc quần lụa ống rộng trắng tinh, đi đôi giày da dê thuộc màu
hồng nhạt có mũi vểnh cao.
- Hắt xì! - Ông già hắt hơi đến váng óc và phủ phục - Xin chào cậu, hỡi cậu thiếu
niên xinh đẹp và thông minh!
Vônca nheo mắt rồi lại mở mắt ra: không, ông già lạ lùng ấy quả thật không phải
do Vônca tưởng tượng ra. Đấy, ông ta vẫn còn quỳ, vừa xoa xoa hai bàn tay khô
khốc, vừa trố cặp mắt thông minh và tinh anh, không phải của một người già, để
nhìn các thứ đồ đạc trong phòng của Vônca, dường như đấy là những thứ kỳ
quan nào đó.
- Ông từ đâu đến vậy? - Vônca thận trọng hỏi, nó vẫn đu đưa chậm chạp ở tít trần
nhà như một con lắc – Ông... ông ở nhóm nghệ thuật nghiệp dư đến phải không
ạ?
- Ồ không, hỡi ông chủ trẻ tuổi của ta! - Ông già trả lời một cách cầu kỳ, vẫn tiếp
tục quỳ ở cái tư thế bất tiện và hắt hơi dữ dội - Ta không phải ở nước Nghệ thuật
nghiệp dư” mà ta chưa hề biết. Ta chui ra từ chính cái bình đáng nguyền rủa ba
lần này.
19

Nói chưa dứt lời, ông già đứng phắt dậy, lao ngay đến cái bình đang nằm lăn lóc
ở gần đó và vẫn bốc ra một làn khói nhỏ, rồi ông ta giận giữ, giẫm đạp nó cho tới
lúc nó biến thành một lớp mảnh vụn phẳng lỳ. Sau đó, ông già rứt một sợi râu
kêu đánh “tưng”, ngắt sợi râu ấy ra, thế là những mảnh bình bùng lên một ngọn
lửa xanh kỳ lạ. Chỉ trong khoảnh khắc, chỗ mảnh vụn đó đã cháy sạch, không để
lại chút dấu vết nào.
Nhưng Vônca vẫn còn nghi ngờ.
- Làm sao lại có chuyện ấy được? ... - Nó kéo dài giọng - Cái bình bé thế kia, còn
ông thì... khá lớn.
- Mày không tin hả, hỡi cái thằng đê tiện kia? - Ông già quát lên với vẻ hung dữ,
nhưng liền tự chủ được, lại quỳ ngay xuống và đập trán xuống sàn nhà mạnh tới
mức nước trong bể nuôi cá sóng sánh rõ rệt và những con cá nhỏ đang ngủ hoảng
sợ bơi tới bơi lui. - Xin hãy tha lỗi cho ta, hỡi vị cứu tinh trẻ tuổi của ta, nhưng ta
vốn không quen để cho người khác nghi ngờ những gì mà ta nói. Hỡi cậu thiếu
niên may mắn nhất trong tất cả các cậu thiếu niên, cậu nên biết rằng ta, không
phải ai khác, mà là một vị gin hùng mạnh, tiếng tăm vang lừng khắp thế gian, tên
là Gátxan Ápđurắcman ibơnơ Khốttáp, tức là con trai của Khốttáp.
Mọi chuyện lý thú đến nỗi Vônca thậm chí quên mất cả việc nó đang bị treo tòn
ten ở cái móc đèn trên trần nhà.
- Gin? - Vônca hỏi. – Gin hình như là một thứ rượu Mỹ (1) phải không ạ?
- Ta không phải là một thứ rượu, hỡi cậu thiếu niên tò mò kia! Ông già lại nổi
nóng, nhưng sực nhớ ra và lại tự chủ được – Ta không phải là một thứ rượu, mà
là một vị thần hùng mạnh không hề biết sợ là gì và trên thế gian này không có
một phép lạ nào mà ta không làm nổi. Như ta đã hân hạnh báo cho cậu biết, tên ta
20

là Gátxan Ápđurắcman ibơnơ Khốttáp, hay gọi theo kiểu ở nước cậu là Gátxan
Ápđurắcman Khốttabôvích (2). Hãy nói tên ta với bất cứ một lão ifrít (3) hay một
lão gin nào cũng được, cậu sẽ thấy lão ta run lên cầm cập và nước bọt trong mồm
lão sẽ khô lại vì sợ hãi. - ông già thao thao nói tiếp - Ta đã gặp một chuyện kỳ lạ!
- hắt xì! - Chuyện này đáng ghi chép lại để răn dạy người đời. Ta, một ông thần
bất hạnh, đã chống lại vua Xalômông con trai của Đavít - cầu chúc cả hai vị đều
bình an! Em trai ta là Ôma Iuxúp con trai của Khốttáp cũng chống lại Xalômông.
Xalômông liền sai tể tướng của mình là Axáp con trai của Barakhia đến bắt anh
em ta. Sau đó, Xalômông con trai của Đavít - cầu chúc cả hai vị đều bình an! - đã
ra lệnh mang đến hai cái bình: một cái bằng đồng và một cái bằng gốm.
Xalômông đã giam ta vào cái bình gốm, còn em ta thì bị giam vào cái bình đồng.
Xalômông đã trám cả hai cái bình và đóng lên chỗ trám dấu ấn có khắc tên Đức
Ala (4), cái tên vĩ đại nhất trong tất cả các tên. Sau đó, Xalômông ra lệnh cho các
vị thần mang anh em ta đi và họ ném em ta xuống biển, còn ta thì bị ném xuống
con sông mà cậu, hỡi vị cứu tinh may mắn của ta, - hắt xì, hắt xì! - đã vớt ta lên.
Cầu chúc cậu sống lâu muôn tuổi, hỡi... Hãy tha lỗi cho ta, sẽ hân hạnh biết bao
nếu biết được tên cậu, hỡi cậu thiếu niên đáng yêu nhất!
- Tên cháu là Vônca. - Nhân vật chính của chúng ta trả lời, vẫn tiếp tục đu đưa
chậm chạp trên trần nhà.
- Còn tên người cha của cậu, cầu chúc ông được may mắn mãi mãi! Hãy nói cho
ta biết cái tên trìu mến nhất của ông, bởi vì ông - con người đã hiến cho thế gian
người nối dõi rất đáng kính - thực sự xứng đáng với lòng yêu mến và lòng biết ơn
to lớn.
- Tên bố cháu là Alếchxây. Còn tên trìu mến... trìu mến nhất của bố cháu là
Aliôsa, Aliôsenca...
- Hỡi cậu Vônca con trai của Aliôsa, cậu thiếu niên ưu tú nhất trong tất cả các cậu
thiếu niên, ngôi sao của lòng ta, cậu nên biết rằng từ nay trở đi, ta sẽ thực hiện tất
21

cả những gì cậu ra lệnh cho ta, bởi vì cậu đã cứu ta khỏi nơi giam cầm khủng
khiếp... Hắt xì!
- Tại sao ông lại hắt hơi suốt thế? - Vônca hỏi, làm như mọi thứ khác nó đã biết
tỏng cả rồi.
- Mấy nghìn năm bị giam cầm ở nơi ẩm ưót, trong cái bình lạnh lẽo nằm dưới
nước sâu, không hề có ánh mặt trời ấm áp, đã làm cho ta, kẻ đầy tớ không xứng
đáng của cậu, mắc cái bệnh sổ mũi khủng khiếp này. Hắt xì! Hắt xì!... Nhưng đó
chỉ là chuyện hết sức vặt vãnh, không đáng được hưởng sự quan tâm vô cùng quý
báu của cậu. Hãy sai khiến ta đi, hỡi ông chủ trẻ tu