Đào Tiểu Vũ eBook

Lời giới thiệu cho bản tiếng Việt

Trong vô vàn những câu danh ngôn về người thầy,
có một câu nói rất nổi tiếng của nhà sư phạm Xô Viết,
viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Giáo dục Liên Xô Vasilij
Aleksandrovich Sukhomlinskij rằng: “Đối với người giáo
viên, cần phải có kiến thức, có hiểu biết sư phạm về quy
luật xã hội, có khả năng dùng lời nói để tác động đến
tâm hồn học sinh, có kỹ năng đặc sắc nhìn nhận con
người và cảm thấy những rung động tinh tế nhất của trái
tim con người.” Dù ở bất kỳ quốc gia nào, trong bất kỳ
nền giáo dục nào, câu nói ấy vẫn còn nguyên giá trị.
Vào năm 1994, Erin Gruwell - một giáo viên Ngữ
văn mới 23 tuổi và tràn đầy lý tưởng - về dạy tại trường
Trung học Wilson, Long Beach, California. Như nhiều
giáo viên mới ra trường khác, cô phải đương đầu với một
lớp học toàn những học sinh cá biệt, những thành phần
“hết thuốc chữa” và vô cùng “nguy hiểm”. Ban đầu, gần
Đào Tiểu Vũ eBook

như cả lớp đều tỏ thái độ chống đối cô bằng những trò
quậy phá, đánh nhau trong lớp, trốn tiết… nhưng cô vẫn
không đầu hàng. Cô có niềm tin mạnh mẽ rằng giáo dục
có thể chiến thắng cả những nghịch cảnh tồi tệ nhất và
cô hạ quyết tâm các học sinh “hết thuốc chữa” của
mình phải có được cơ hội giáo dục bình đẳng như tất cả
mọi người.
Một ngày, từ một sự cố trong lớp học, cô vô cùng
ngạc nhiên khi phát hiện ra gần như tất cả học sinh trong
lớp đều không hề biết gì về cuộc tàn sát người Do Thái
của Phát xít Đức và các nước cùng phe trong Thế chiến
thứ hai, nhưng dường như chính các em lại đang là nạn
nhân của một cuộc chiến khác - một cuộc chiến không
được tuyên bố nhưng không kém phần đau thương và
thống khổ.
Erin quyết định giới thiệu với cả lớp hai cuốn sách
viết về lòng khoan dung của con người. Đó là hai cuốn
nhật ký có rất nhiều nét tương đồng của Anne Frank cô bé nạn nhân của cuộc tàn sát người Do Thái trong
Chiến tranh thế giới thứ hai và Zlata Filipovic - người
Đào Tiểu Vũ eBook

thiếu nữ viết về cuộc sống của mình trong cuộc chiến
ác liệt ở Sarajevo. Từ những nét tương đồng giữa Anne
và Zlata với các học sinh của mình, Erin truyền cảm
hứng cho các em bắt đầu viết nhật ký về cuộc sống đầy
rẫy bạo lực, vô gia cư, phân biệt chủng tộc, bệnh tật và
bị lạm dụng… của các em. Và từ những dòng nhật ký
đó, Erin Gruwell dần thấu hiểu được hoàn cảnh riêng
của từng em, cô đã tìm mọi cách giúp các em lấy lại
niềm tin vào chính bản thân mình, niềm tin rằng các em
cũng có cơ hội để trở thành người có ích cho xã hội,
rằng nếu thật sự muốn, các em không những có khả
năng thay đổi được cuộc sống của mình mà còn có thể
thay đổi cả thế giới.
Bằng nhiều hoạt động ý nghĩa như đi thăm bảo tàng
về Cuộc Thảm sát người Do Thái, đi xem phim, gặp gỡ
với bà Miep Gies - người đã che giấu gia đình Anne
Frank khỏi bọn Đức quốc xã, gây quỹ để mời Zlata
Filipovic cùng bố mẹ đến thăm Long Beach, xin tài trợ
để các em có dịp đến thăm thủ đô Washington, thành
phố New York…, Erin Gruwell đã khiến ban đầu là cả
trường, sau đó là giới truyền thông và cả nước Mỹ phải
kinh ngạc vì những gì cô và các học sinh của mình đã
Đào Tiểu Vũ eBook

làm được. Dù gặp vô vàn khó khăn khi các đồng nghiệp
cùng khoa tỏ thái độ thiếu thiện chí, dù cuộc sống riêng
tư của Erin bị đảo lộn bởi cô dành quá nhiều thời gian và
tâm huyết cho “những đứa trẻ ở phòng 203” nhưng
những nỗ lực của cô cũng được đền đáp khi cuốn sách
Viết lên hy vọng tập hợp chính những trang nhật ký của
cô và các em được xuất bản và làm rung chuyển cả nền
giáo dục Mỹ lúc đó. Từ lần đầu tiên xuất bản (1999) cho
tới nay, cuốn sách liên tục được tái bản và là cuốn sách
bán chạy trên New York Times. Không những thế, Erin
Gruwell và Những Nhà văn Tự do còn giành được giải
thưởng Tinh thần Anne Frank danh giá. Ngoài ra, họ còn
từng xuất hiện trên rất nhiều chương trình truyền hình.
Vào năm 2007, bộ phim Nhật ký Những Nhà văn Tự do
(Freedom Writers Diary) với kịch bản được xây dựng
dựa trên nội dung cuốn sách cũng được chiếu rộng rãi
trên khắp nước Mỹ, một lần nữa lại chứng minh thành
công của Erin và các học sinh của mình.
Thành công của Erin Gruwell là một minh chứng
vô cùng rõ ràng cho chân lý trong câu nói của
Sukhomlinskij. Cô đã nỗ lực hết sức để giành lại cho các
em những gì tốt đẹp nhất, bằng cả trái tim và tâm hồn
Đào Tiểu Vũ eBook

mình. Và không chỉ dừng lại ở phòng học 203, thành
công của Erin còn tác động đến cả hệ thống giáo dục
của Mỹ. Cô đã thành lập nên Tổ chức phi lợi nhuận
mang tên Những Nhà văn Tự do với mục đích đào tạo
ra những giáo viên không chỉ biết đến những gì xảy ra
trong lớp học mà còn phải có nhiều phương pháp tiếp
cận, truyền cảm hứng và trao quyền khác nhau để giúp
các em học sinh thành công, không chỉ trong trường
học mà còn trong cuộc sống.
Được ra mắt vào đúng dịp Hiến chương Nhà giáo
Việt Nam 20/11, Công ty Cổ phần Sách Thái Hà hy vọng
cuốn sách Viết lên hy vọng từng gây chấn động cả nền
giáo dục Mỹ sẽ là một món quà, một lời chúc ý nghĩa
nhất gửi đến tất cả các thầy cô giáo. Mong sao cuốn
sách này cũng sẽ trở thành động lực, trở thành ngọn
đuốc soi đường giúp sợi dây liên kết giữa thầy và trò
ngày càng bền chặt, thấu hiểu hơn. Và biết đâu, cuốn
sách sẽ truyền cảm hứng để thầy trò trên mọi miền nước
Việt chúng ta cùng viết nhật ký và tạo nên những điều kỳ
diệu như cô Erin Gruwell và các học sinh của mình đã
làm được.
Đào Tiểu Vũ eBook

Công ty Cổ phần Sách Thái Hà
Trân trọng giới thiệu

Đào Tiểu Vũ eBook

Giới thiệu

Zlata Filipovic
Khi nhận được đề nghị viết lời giới thiệu cho cuốn
Viết lên hy vọng, tôi vô cùng vinh dự và tự hào, nhưng
đồng thời cũng thấy vô cùng ngạc nhiên vì có quá nhiều
điều tuyệt vời xảy ra trong một thời gian ngắn đến thế.
Tôi đã gặp những học sinh của trường Trung học
Wilson vào tháng Ba năm 1996 vì họ đã chân thành, nỗ
lực và nhiệt tình mời cha mẹ tôi, Mirna (người bạn tốt
nhất đến từ Bosnia và lúc đó đang sống cùng với tôi) và
tôi tới thành phố Long Beach, California. Khi đến đó, tôi
đã được tiếp đón chu đáo và nồng nhiệt. Họ cũng chỉ là
những người trẻ tuổi như tôi và giống như tất cả những
người trẻ tuổi khác trên khắp thế giới này, nhưng ở họ lại
toát lên một tiềm năng đáng ngạc nhiên - tiềm năng trở
thành những con người vĩ đại, những nhà lãnh đạo,
Đào Tiểu Vũ eBook

những người có thể truyền cảm hứng cho người khác.
Những học sinh này cùng với cô giáo Erin Gruwell
của họ đã chọn đọc tác phẩm Nhật ký Anne Frank[1],
cuốn sách của tôi (Nhật ký của Zlata: Cuộc sống của
một đứa trẻ ở Sarajevo[2]) cũng như nhiều cuốn sách
khác và họ đã tìm thấy cảm hứng để bắt đầu viết cuốn
nhật ký của riêng mình. Họ tự mình tổ chức và chọn
làm những việc khác biệt, đáng nhớ, quyền năng và nhân
văn. Họ không chọn làm việc theo cách dễ dàng - theo
cách mọi người vẫn làm, mà chọn cách cầm ngòi bút,
chọn cách sáng tạo, chọn cách khiêu chiến với sự rập
khuôn, sáo rỗng và họ xứng đáng với cái tên Những Nhà
văn Tự do. Tôi vô cùng tự hào và vui mừng khi có cơ
hội gặp gỡ họ và được đóng vai trò nào đó trong sự
“trưởng thành” của họ.
[1] Nhật ký Anne Frank (tên tiếng Anh là Anne
Frank: The diary of a young girl): cuốn sách bao gồm
các trích đoạn từ cuốn nhật ký của Anne Frank viết
trong quãng thời gian cô bé cùng gia đình lẩn trốn sự
truy bắt trong thời kỳ Đức quốc xã chiếm đóng Hà Lan.
Đào Tiểu Vũ eBook

[2] Tên tiếng Anh là Zlata's diary: A child's life in
Sarajevo.
Tôi bắt đầu viết cuốn nhật ký của mình trước khi
xảy ra cuộc chiến ở Bosnia có một nơi lưu giữ tuổi thơ
của mình vì tôi muốn tạo ra một thứ gì đó mà khi nhìn
lại tôi có thể cười, có thể khóc và có thể hồi tưởng
được. Tôi muốn nhìn thấy sự trưởng thành của bản thân
thông qua ngòi bút của mình. Một vài chị bạn của tôi
cũng có nhật ký riêng và các chị ấy cũng đã đọc nhật ký
của Anne Frank và Adrian Mole, vì thế tôi hoàn toàn tin
rằng viết nhật ký là một việc vô cùng đúng đắn. Tôi
chưa bao giờ nghĩ nhật ký của mình sẽ được xuất bản
thành sách và tất nhiên tôi cũng không hề hy vọng nó sẽ
trở thành một cuốn nhật ký về chiến tranh. Tôi cũng
chưa bao giờ nghĩ tuổi thơ của mình lại có thể ngắn ngủi
như thế. Tất cả những điều này đều nằm ngoài sức
tưởng tượng của tôi vì bản năng tự nhiên của con người
luôn tin rằng những điều “xấu” sẽ chỉ xảy ra với người
khác, chứ không phải với bản thân mình. Chính vì thế,
khi những sự việc không may xảy đến, chúng ta thường
Đào Tiểu Vũ eBook

ngạc nhiên, bối rối, sợ hãi, giận dữ và buồn rầu.
Khi cuộc chiến Bosnia bắt đầu gieo rắc nỗi kinh
hoàng và phá vỡ tuổi thơ vui vẻ, vô tư của tôi, nhật ký
không chỉ còn là nơi để ghi chép lại những việc thường
nhật của tôi nữa. Nó trở thành người bạn của tôi, những
trang nhật ký là nơi sẵn sàng tiếp nhận bất cứ thứ gì và
tất cả mọi điều tôi phải nói; nó đã san sẻ nỗi sợ hãi với
tôi, trả lời những thắc mắc của tôi và chia sớt nỗi buồn
với tôi. Tôi đã khám phá ra niềm vui viết lách - ấy là khi
một người có thể trải lòng mình vào một nơi hoàn toàn
trống rỗng và lấp đầy khoảng trống đó bằng những suy
nghĩ, tình cảm và để chúng ở lại đó mãi mãi. Và tôi tiếp
tục viết trong suốt gần hai năm chiến tranh. Việc đó trở
thành một hình thức trị liệu giúp tôi đối phó với mọi việc
đang diễn ra xung quanh mình.
Tôi thấy có sự tương đồng giữa bản thân mình và
Những Nhà văn Tự do vì tất cả chúng tôi đều viết dựa
trên những thứ xảy ra xung quanh mình - những điều
khiến chúng tôi có cảm giác mình là nạn nhân. Cuộc
sống là một chuỗi cả những việc tốt đẹp lẫn khó khăn,
Đào Tiểu Vũ eBook

nó khiến người ta buồn, vui trong chính ngôi nhà của
mình, trong chính gia đình mình, ở trường học và trên
đường phố. Đôi khi chúng ta phải chịu đau khổ vì có
quá nhiều việc chúng ta không thể kiểm soát được,
chẳng hạn như màu da, sự đói nghèo, tôn giáo, hoàn
cảnh gia đình và chiến tranh. Lựa chọn trở thành nạn
nhân của hoàn cảnh và tiếp tục buồn bã, sợ hãi hay tức
giận là việc vô cùng dễ dàng; nhưng chúng ta cũng có
thể chọn cách đối phó với những điều bất công theo
cách nhân văn và phá vỡ chuỗi những suy nghĩ và năng
lượng tiêu cực, không cho phép bản thân chìm đắm
trong đó. Việc viết về những điều xảy đến với chúng ta
giúp chúng ta nhìn nhận khách quan về những gì đang
diễn ra xung quanh mình, để rồi biến những trải nghiệm
tiêu cực thành tích cực và hữu ích. Quá trình này đòi
hỏi phải nỗ lực và bỏ nhiều công sức, nhưng đó là điều
hoàn toàn có thể và Những Nhà văn Tự do đã chứng
minh được điều đó - họ đã chọn con đường đầy khó
khăn nhưng vô cùng mạnh mẽ.
Sau khi tôi rời khỏi Bosnia, cuộc chiến vẫn tiếp diễn
và như chúng ta gần đây đều đã biết, điều tương tự cũng
đang xảy ra ở Kosovo. Mọi người vẫn hỏi tôi nghĩ gì về
Đào Tiểu Vũ eBook

điều này và tất cả những gì tôi có thể trả lời là điều đó
khiến tôi vô cùng đau buồn. Giờ đây, hầu hết những bạn
trẻ từng ở Nam Tư cũ đều biết tiếng bom nổ ra sao, một
căn hầm trông như thế nào và họ đã biết thế nào là thiếu
nước, thiếu điện, thiếu mái ấm gia đình. Và một lần nữa,
những em bé này, những bạn trẻ này lại không biết làm
gì với tình huống họ đang gặp phải. Tôi chỉ biết hy vọng
rằng những giận dữ, oán thù và buồn đau mà họ phải trải
qua sẽ không ngự trị trong con người họ và hy vọng họ
có thể vượt qua được nghịch cảnh của bản thân để vươn
lên. Vì nếu họ tiếp tục giữ những cảm xúc kinh khủng
đó trong người, rất có thể một ngày nào đó, khi vận
mệnh đất nước nằm trong tay họ, lại có một cuộc chiến
tranh nổ ra. Chính vì thế, tôi tin rằng mọi việc mà
Những Nhà văn Tự do đã trải qua và hoàn thành đều rất
quan trọng và cần được trân trọng. Nếu họ cũng lựa
chọn làm nô lệ cho sự giận dữ, thù hằn đã bao phủ quê
hương, chòm xóm của họ thì hạt giống hận thù và sợ hãi
sẽ nảy mầm trong chính con người họ và lịch sử sẽ lặp
lại với con cháu họ trong tương lai. Những Nhà văn Tự
do đã chọn cách phá vỡ cái vòng luẩn quẩn này và biến
những trải nghiệm tích cực của bản thân họ thành bài
học cho thế hệ sau.
Đào Tiểu Vũ eBook

Và tất nhiên, tôi vẫn luôn kính trọng và ngưỡng mộ
người thầy của Những Nhà văn Tự do, người thầy và
cũng là người bạn của họ - cô Erin Gruwell. Cô cũng là
bạn của tôi. Cô không bao giờ muốn được chúc mừng
hay vinh danh vì những điều tuyệt vời cô đã làm được ở
phòng 203 trường Trung học Wilson. Nhưng cô phải
được vinh danh vì điều đó. Cô đã (và vẫn đang) không
chỉ là cô giáo của Những Nhà văn Tự do. Cô là cha, là
mẹ của những em học sinh không may mắn có cha, có
mẹ nhưng không thể nói chuyện với cha mẹ, cô là một
người bạn lớn mà ai cũng thích được ở bên, nhưng cô
cũng là một người rất trung nghĩa, cô luôn quan tâm
và đấu tranh cho mỗi “đứa con” của mình. Cô chia sẻ
kiến thức, tình yêu thương và sự ngoan cường của mình
với học sinh và tạo ra sự khác biệt lớn trong cuộc đời
các em. Có thể chúng sẽ vẫn mang cái mác “kém cỏi”
nếu không đến lớp học của cô. Chỉ trong vài năm, cô đã
tạo ra một điều khác biệt lớn lao và tạo ra một nơi an
toàn cho các em phát triển và trưởng thành thành những
con người khiến người khác phải kinh ngạc. Cô đã đào
tạo nên những nhà văn và tôi dám cá là trong số họ sẽ
có những người làm nên lịch sử. Nhiều giáo viên coi
quãng thời gian sau giờ lên lớp là quãng thời gian vô
cùng quý giá để nghỉ ngơi, nhưng cô Erin lại dành toàn
Đào Tiểu Vũ eBook

bộ quãng thời gian đó cho công việc. Cô đã tận tình giúp
các em học hỏi, mở mang tầm mắt của các em về bất
công và dạy các em sử dụng vũ khí (trong trường hợp
này là ngòi bút, là kiến thức, là niềm tin, là quyết tâm
không khoan nhượng) để đấu tranh chống lại những điều
không thể dung thứ. Và quan trọng hơn cả, cô đã dạy
các em cách tìm cho mình một chỗ đứng đúng đắn
trong thế giới này. Tôi biết, những học sinh của cô sẽ
còn nhớ đến cô trong suốt quãng đời còn lại của họ và
họ nên làm thế. Tôi ước sao giáo viên ở tất cả mọi nơi
trên thế giới đều giống như cô - như thế, thế giới này sẽ
trở thành một nơi tốt đẹp hơn nhiều. Tôi vẫn luôn nói
các bạn trẻ chính là tương lai của thế giới và nếu chúng
ta bắt đầu từ họ, tương lai của chúng ta, tương lai của
thế giới này sẽ tốt đẹp hơn cho thế hệ kế tiếp.
Có bao nhiêu điều tốt đẹp có thể nảy sinh từ một tình
huống xấu? Tôi chính là một minh chứng hùng hồn cho
điều đó. Tôi là một cô bé người Sarajevo hạnh phúc
trong một đất nước phải hứng chịu nỗi đau chiến tranh.
Đột nhiên tôi rơi vào tình huống “có gì đó” để nói và có
thể tác động tới thế giới. Tôi không hề muốn nhận trọng
trách đó và tôi ước gì cuốn nhật ký của mình không bao
Đào Tiểu Vũ eBook

giờ được xuất bản; nếu không phải vì cuộc chiến tranh
ấy thì chẳng có lý do gì để chia sẻ nó với cả thế giới.
Nhưng dù sao, chuyện đó cũng đã mang lại một vài
chuyện tốt đẹp cho tôi.
Cuốn nhật ký của Anne Frank đã làm rung động cả
thế giới và nhiều điều tốt đẹp đã nảy sinh từ bi kịch của
cô ấy. Sức mạnh của cô đã giúp cô tiếp tục tồn tại, tồn
tại đến khi nào có thể và điều đó đã được hàng triệu
người, cả già và trẻ, đón nhận. Thật may mắn là những
gì tuyệt vời nhất của những người không còn ở bên
chúng ta vẫn tiếp tục dẫn lối đưa đường và truyền cảm
hứng cho những người khác.
Cuốn nhật ký của tôi đã góp phần truyền cảm hứng
cho Những Nhà văn Tự do và có thể còn có những
người khác nữa, để họ bắt đầu viết cuốn nhật ký của
riêng mình, để họ làm gì đó với tình huống mà họ đang
gặp phải. Tôi từng nghe người ta nói không phải điều gì
xảy đến với chúng ta, mà cách chúng ta đối phó với điều
đó mới là điều quan trọng và Những Nhà văn Tự do
chính là minh chứng hoàn hảo cho điều đó. Họ có thể
Đào Tiểu Vũ eBook

chọn đấu tranh với nạn phân biệt chủng tộc bằng cách
phân biệt chủng tộc, đấu tranh với căm hờn bằng căm
hờn, đấu tranh với đau thương bằng đau thương. Nhưng
họ đã không làm thế. Nếu tất cả chúng ta đều làm điều
mà Những Nhà văn Tự do đã làm và chọn cách đối phó
với những tình huống phi nhân đạo bằng lòng nhân đạo,
chúng ta có thể thay đổi thế giới xung quanh và tạo ra
những bài học tích cực cho bản thân và người khác.
Thật không may, tôi nhận ra rằng chúng ta không thể
xóa bỏ mọi tội ác khỏi thế giới này, nhưng chúng ta có
thể thay đổi cách đối phó với chúng. Chúng ta có thể
vượt lên, duy trì và sống thật với chính bản thân mình.
Và quan trọng hơn cả, chúng ta có thể truyền cảm hứng
cho người khác - chính điều này đã làm nên con người
chúng ta và cũng chính điều này sẽ khiến chúng ta còn
sống mãi. Tôi hy vọng cuốn sách này sẽ truyền cảm
hứng cho mọi người viết nhật ký, viết nên một câu
chuyện, một bài thơ hay một cuốn sách của riêng mình
để đấu tranh với định kiến và để chọn đối mặt với mọi
chuyện xung quanh thật tích cực, để tiếp thu những bài
học mới và chia sẻ những bài học đó với những người
khác. Hỡi những độc giả yêu quý của tôi, đây là điều các
Đào Tiểu Vũ eBook

bạn cần suy nghĩ và tôi cầu chúc các bạn luôn gặp nhiều
may mắn.
Dublin, tháng 7 năm 1999

Đào Tiểu Vũ eBook

Năm đầu tiên - Mùa thu năm 1994

Bài 1. Cô Gruwell
Nhật ký thân yêu,
Chỉ sáng mai thôi là cuộc hành trình “gõ đầu trẻ”
môn Ngữ văn của mình sẽ chính thức bắt đầu. Vì ấn
tượng đầu tiên rất quan trọng nên mình đang băn khoăn
không biết học sinh sẽ nghĩ gì về mình. Chúng có nghĩ
rằng mình là người xa cách hay quá mô phạm không?
Hay tệ hơn, rằng mình còn quá trẻ để dạy chúng? Có lẽ
mình nên cho chúng viết một bài tả lại điều chúng trông
mong ở mình và lớp học của mình.
Dù cả năm ngoái đã làm giáo viên thực tập ở trường
Trung học Wilson nhưng mình vẫn còn phải mò mẫm
tìm đường đi lại trong thành phố. Long Beach rất khác
Đào Tiểu Vũ eBook

cộng đồng khép kín nơi mình đã lớn lên. Nhờ cái tên
“thủ phủ của gangsta-rap[1]” được MTV “phong tặng”
cùng với những hình ảnh miêu tả đầy súng ống và tranh
graffiti[2], bạn bè mình đã có cái nhìn sai lệch về thành
phố này - thành phố có cái tên L B C [viết tắt của Long
Beach City] như các rapper vẫn gọi. Họ nghĩ mình nên
mặc áo chống đạn thay vì đeo ngọc trai. Nơi mình sống
- Newport Beach - thật không tưởng nếu đem so với một
vài khu phố trong video của Snoop Doggy Dogg[3]. Tuy
nhiên, truyền hình vẫn hay có xu hướng thổi phồng mọi
chuyện.
[1] Gangsta-rap: loại nhạc rap thể hiện lối sống bạo
lực của giới trẻ thành phố, được hình thành vào cuối
những năm 1980.
[2] Loại tranh, hình vẽ được vẽ trên tường.
[3] Snoop Doggy Dogg (còn được gọi là Bigg Snoop
Dogg), tên khai sinh là Cordazar Calvin Broadus, là một
rapper, diễn viên, nhà sản xuất sinh năm 1971.
Đào Tiểu Vũ eBook

Thực ra, ngôi trường nơi mình dạy tọa lạc ở một địa
điểm an toàn, chỉ cách biển có vài dặm. Vị trí và danh
tiếng đã khiến ngôi trường trở thành niềm mơ ước đối
với nhiều người. Thậm chí có rất nhiều học sinh sống ở
nơi mà chúng gọi là “phố” đã bắt hai, ba chuyến xe buýt
mỗi ngày chỉ để tới “ngó” trường lấy một cái. Học sinh
đến từ mọi nơi trong thành phố: trẻ nhà giàu ở bờ biển
ngồi gần trẻ nhà nghèo ở các gia đình không công ăn
việc làm… không có sự phân biệt tôn giáo, chủng tộc và
văn hóa. Nhưng kể từ cuộc bạo động Rodney King[4],
tình trạng căng thẳng về chủng tộc đã tràn cả vào
trường học.
[4] Rodney King là nạn nhân vụ hành hung của cảnh
sát Los Angeles. Vụ việc này đã tạo nên làn sóng phẫn
nộ trong cộng đồng người da đen/Mỹ gốc Phi ở Los
Angeles nói riêng và cộng đồng người da đen trên toàn
thế giới nói chung với cảnh sát Los Angeles, dẫn tới
cuộc bạo động năm 1992.
Do có xe buýt và hoạt động nổi loạn của bọn trẻ mà
số lượng học sinh người da trắng thuộc tầng lớp thượng
Đào Tiểu Vũ eBook

lưu ở trường Wilson đã thay đổi một cách đáng kể.
Giờ đây, học sinh Mỹ gốc Phi, Latin và châu Á chiếm
phần lớn trong cộng đồng học sinh.
Năm ngoái, khi còn là giáo viên thực tập, mình còn
khá ngờ nghệch. Mình muốn nhìn thấy màu da và văn
hóa trước kia, nhưng “ước muốn” đó lại đe dọa mình
ngay lập tức. Khi tiếng chuông đầu tiên vang lên, một
cậu học sinh tên là Sharaud bước vào, vừa đi vừa đập
đập quả bóng rổ. Cậu ta là một học sinh bị kỉ luật được
luân chuyển từ một trường cạnh tranh với Wilson và tin
đồn về cậu ta còn đến trước cả cậu ta. Mọi người nói
rằng cậu ta đã từng dùng súng dọa giáo viên dạy Ngữ
văn (sau này mình mới phát hiện ra đó chỉ là một khẩu
súng nước, nhưng lại được chế tác y như thật). Trong
vài phút đầu, cậu ta đã thể hiện rõ ràng rằng cậu ta ghét
ngôi trường Wilson này, ghét bộ môn Ngữ văn và ghét
cả mình nữa. Mục đích duy nhất của cậu ta là khiến
người giáo viên đang thực tập như mình phải khóc thét.
Tiếc là cậu ta không biết rằng chỉ trong vòng một tháng,
chính cậu ta mới là người phải khóc thét.

Đào Tiểu Vũ eBook

Sharaud trở thành thủ lĩnh của một nhóm học sinh
xấu. Có một học sinh cùng lớp với Sharaud vì quá mệt
mỏi với những trò quậy phá của cậu ta đã vẽ một bức
tranh biếm họa về đôi môi dầy, bự tổ chảng của cậu ta.
Bức vẽ nhanh chóng được chuyền tay đi khắp lớp, khiến
mọi người cười nghiêng ngả, khoái trá. Khi nhìn thấy
bức vẽ, Sharaud chực khóc. Lần đầu tiên, vẻ ngoài hung
bạo của cậu ta bắt đầu rạn nứt.
Khi nhặt được bức vẽ, mình cảm thấy như thể vừa
bị bắn trúng tim vậy. “Đây chính là kiểu tuyên truyền
mà Đức quốc xã đã sử dụng trong Cuộc Thảm sát[5]”,
mình quát lên. Khi một học sinh rụt rè hỏi: “Cuộc Thảm
sát là gì ạ?”, mình đã bị sốc.
[5] Nguyên văn: Holocaust - tên gọi của cuộc tàn sát
chủng tộc đối với sáu triệu người Do Thái và nhiều
nhóm thiểu số khác trong thời gian Thế chiến thứ hai do
Phát xít Đức và các nước cùng phe gây ra.
Mình hỏi chúng: “Bao nhiêu người trong số các em
đã từng được nghe tới cụm từ: 'Cuộc Thảm sát'?”
Đào Tiểu Vũ eBook

Không có học sinh nào giơ tay. Rồi mình lại hỏi chúng:
“Bao nhiêu người trong số các em đã từng bị nhắm
bắn?” Gần như tất cả đều giơ tay.
Ngay lúc đó mình đã quyết định gạt những bài học
đã được chuẩn bị kĩ lưỡng qua một bên và thay đổi trọng
tâm giảng dạy của mình.
Kể từ đó, mình luôn cố gắng đưa lịch sử vào cuộc
sống bằng cách sử dụng những cuốn sách mới, mời diễn
giả tới nói chuyện và đưa bọn trẻ đi tham quan. Vì mới
chỉ là một giáo viên thực tập nên mình không có tiền để
thực hiện kế hoạch ấy. Do đó, mình đã đi làm thêm buổi
tối - làm người giữ cửa ở khách sạn Marriott và bán đồ
lót của phụ nữ ở Nordstrom. Bố mình thậm chí còn hỏi:
“Sao con lại không làm một giáo viên bình thường nhỉ?”
Thực ra, “bình thường” có vẻ là khái niệm cũng
không đến nỗi tệ sau cú sốc đầu tiên đó của mình. Mình
đưa học trò đi xem bộ phim Bản danh sách của
Schindler (Schindler's List)[6] tại một rạp chiếu phim
mà chủ yếu chỉ thấy người da trắng, thuộc giới thượng
Đào Tiểu Vũ eBook

lưu ở Newport Beach. Mình đã sốc khi thấy những
người phụ nữ trong rạp hát đó khư khư giữ chiếc ví,
những món đồ trang sức của họ với vẻ mặt sợ hãi. Tờ
báo địa phương đã dành trang nhất để đăng một bài báo
về “tình tiết” đó. Bài báo đã miêu tả cảnh những học
sinh của mình bị đối xử tệ như thế nào và sau đó, mình
đã nhận được không biết bao lời đe dọa sẽ giết chết
mình. Một người hàng xóm xấu tính của mình còn cả
gan nói với mình rằng: “Nếu cô yêu người da đen thế,
sao cô không lấy một con khỉ làm chồng luôn đi!”
[6] Bản danh sách của Schindler là một bộ phim của
Hoa Kỳ về Oskar Schindler - một nhà kinh doanh người
Đức đã bảo vệ cuộc sống của hơn một nghìn người Do
Thái Ba Lan trong nạn diệt chủng Holocaust bằng cách
đưa họ vào làm trong các nhà máy của mình.
Đã có biết bao chuyện kịch tính như thế và thậm chí
khi ấy mình còn chưa nhận được chứng chỉ sư phạm.
Nhưng thật may là một số giảng viên của mình ở trường
Đại học California - Irvine đã đọc được bài báo và mời
lớp mình tới tham dự buổi hội thảo của Thomas
Đào Tiểu Vũ eBook

Keneally - tác giả kịch bản bộ phim Bản danh sách của
Schindler. Keneally ấn tượng với đám học trò của mình
tới mức chỉ vài ngày sau cô trò mình lại nhận được một
lời mời tới gặp Steven Spielberg ở phim trường của hãng
phim Universal. Thật không thể tin được! Ông đạo diễn
nổi tiếng này muốn gặp lớp học mà mình gọi là “màu sắc
phong phú như hộp sáp màu Crayola” và cô giáo trẻ của
chúng - “người tân binh đã tạo nên một làn sóng”.
Ông ấy lấy làm ngạc nhiên về cách những học sinh “hết
thuốc chữa” này lại có thể trở thành học sinh cuối cấp
và rằng chúng đúng là một lớp học gần gũi, đoàn kết.
Thậm chí ông ấy còn hỏi Sharaud “đội chúng ta” định
làm gì trong năm tới. Suy cho cùng, nếu bộ phim thành
công, bạn có thể tạo ra một hiệu ứng - nếu lớp học tốt
hơn sự trông đợi của tất cả mọi người, người ta sẽ…
… phá huỷ nó! Đúng vậy, đó chính xác là điều đã
xảy ra. Sau khi trở về từ phim trường của Universal,
trưởng khoa Ngữ văn đã nói với mình: “Cô đã biến
chúng tôi thành người xấu”! Hãy nói về việc mình đã
muốn nổ tung như thế nào! Làm thế nào mình có thể
“biến” họ “thành người xấu” được chứ? Chẳng phải đó
vẫn là những đứa trẻ “không trụ được quá một tháng” và
Đào Tiểu Vũ eBook

“quá ngu ngốc” để đọc sách tham khảo đấy thôi!
Cô trưởng khoa ấy lại còn nói: “Mọi việc diễn ra ở
đây đều dựa vào thâm niên”. Vì thế, nói cách khác,
mình đã rất may mắn khi có một công việc và việc giữ
Sharaud và nhóm bạn của cậu bé là việc vượt ra ngoài
giới hạn cho phép. Thay vào đó, mình sẽ được phân
công dạy học sinh năm thứ nhất (lớp Mười) - học sinh
năm thứ nhất “đầy nguy hiểm”. Hmmm… không phải
công việc mình vẫn mong mỏi.
Thế là, sáng mai mình sẽ trở lại với phấn, bảng.
Nhưng mình tin rằng nếu Sharaud có thể thay đổi thì
mọi người đều có thể. Thế nên, căn bản là mình cần
chuẩn bị tinh thần để đón nhận một “bầy” Sharaud. Nếu
phải mất một tháng để thay đổi Sharaud… mình băn
khoăn không biết phải mất bao lâu mới có thể “thuần
hóa” được một lũ học trò tuổi 14 ương bướng này đây?
CHÚ THÍCH CỦA NHỮNG NHÀ VĂN TỰ DO

Đào Tiểu Vũ eBook

Mỗi học sinh đều đóng một vai trò không thể thiếu
trong quá trình phát triển những bài viết trong cuốn nhật
ký này - các bạn đã đọc, biên tập và khuyến khích nhau
viết. Để bảo vệ danh tính và minh họa cho tính phổ biến
trong những trải nghiệm của các bạn, bọn mình đã quyết
định đánh số các bài viết chứ không công khai tên của
bất cứ ai.
Các bạn được hoàn toàn thoải mái chia sẻ trải
nghiệm của mình.
Nhật ký 1
Nhật ký thân yêu,
Mình vẫn cứ nghĩ “kỳ lạ” là một từ ghép có bốn chữ
cái, nhưng hôm nay mình đã phát hiện ra nó có tới bảy
chữ cái và được đánh vần là G-r-u-w-e-l-l. Đó là tên cô
giáo dạy Ngữ văn mới của mình. Mình băn khoăn không
biết quá trình cô nhận lớp như thế nào. Ban giám hiệu
chắc chắn là biết rõ chuyện gì sẽ xảy ra khi giao lớp học
Đào Tiểu Vũ eBook

này cho cô ấy, nhưng mình đoán là cô ấy chẳng biết gì
ngoài việc tiếp nhận nó. Làm thế nào cô ấy có thể đối
phó với bốn lớp chỉ toàn những “đồ thừa” của ngôi
trường này chứ? Hầu hết mọi người trong trường đều
cho rằng chúng mình thậm chí còn không biết đọc, biết
viết.
Có lẽ cô ấy có một chiếc ô tô mới, sống ở một ngôi
nhà ba tầng và sở hữu tầm 500 đôi giày. Có vẻ như với
mình, cô ấy thuộc về dãy hành lang của những học sinh
lớp chọn. Đúng vậy đấy, cô ấy hợp với nơi đó hơn, cô ấy
và những đứa trẻ da trắng được mặc định là thông minh
- những đứa vẫn tự tin là chúng giỏi hơn tất thảy mọi
người. Cô ấy bước vào nơi này với dáng vẻ “Cô nhẹ
nhàng và cô quan tâm tới các em”. Điều đó chẳng có tác
dụng gì. Chúng mình đều biết cô ấy cũng sẽ lại đối xử
với chúng mình như những giáo viên trước đó mà thôi.
Nhưng điều tệ nhất là mình chắc chắn cô ấy đã nghĩ cô
ấy chính là người sẽ thay đổi bọn mình. Một mình cô ấy,
cô giáo “quá trẻ và quá trắng để làm việc ở nơi này”, sẽ
tạo ra một cuộc cách mạng cho cái lũ vô dụng, “chắc
chắn sẽ rớt” là chúng mình.
Đào Tiểu Vũ eBook

Có thể cô ấy sẽ xếp chúng mình theo thứ tự bảng
chữ cái để hạn chế các cuộc đánh nhau. Lúc này có lẽ
cô ấy đang quyết định xem sẽ chuyển chỗ của ai. Mình
chắc chắn rằng với cô ấy bọn mình là những đứa trẻ
“dưới mức trung bình” và không có ai báo trước cho cô
ấy về bọn mình khi cô ấy nhận công tác. Tuy nhiên, phải
thừa nhận là một vài trong số những kẻ khờ dại này cần
phải điều chỉnh thái độ.
Hầu hết những tên nigga[7] này đều đeo bao da
súng và sẵn sàng bắn tung mũ kẻ khác. Có vẻ như bọn
chúng không thể rời cái thứ đó ra được. Với cái quần
rộng mông, rộng tới mức có thể nhét vừa mình và sáu
người bạn của mình, chúng có thể dễ dàng giấu khẩu badô-ca vào đó mà không ai có thể nhận ra.
[7] Một biến thể của từ gốc Latin “niger ” có nghĩa là
màu đen, dùng để ám chỉ người Mỹ gốc Phi.
Mình nghĩ không phải ai trong lớp cũng cho rằng họ
đang ngồi đúng chỗ, vì có một cậu bé da trắng ngồi ở
góc lớp đang cúi gằm mặt vào tờ thời khóa biểu, nhìn vẻ
Đào Tiểu Vũ eBook

mặt cậu ta có thể thấy rõ cậu ta ước gì mình đang ngồi
nhầm lớp. Gần như suốt cuộc đời, cậu ta luôn thuộc về
số đông, nhưng ngay khi cậu ta đặt chân vào phòng học
này, cậu ta liền trở thành số ít. Có màu da trắng ở trong
lớp học này không cho cậu ta đặc quyền mà cậu ta vẫn
có trong xã hội. Ở nơi này, gần như cả lớp đều lườm
nguýt cậu ta, số còn lại thì cho rằng hoặc là cậu ta cũng
ngu ngốc, hoặc cậu ta gặp vận xui vào đúng cái ngày
làm bài kiểm tra đánh giá học lực.
Nhưng cũng có những người khác, những người
giống như mình, thuộc thành phần trung lập. Không phải
cá biệt, cũng không thuộc thành phần phải mang theo
“vật hộ thân” trong túi quần, mình chẳng hiểu sao mình
lại phải học ở lớp này. Mình không phải học sinh phải
chuyển trường do bị kỉ luật, mà tiếng Anh cũng không
phải ngôn ngữ chính thống của mình. Mình biết rõ mình
không thuộc về nơi này.
Mình có thể nhận thấy rõ một điều: Chúng mình sẽ
phải vật lộn với những cuốn sách Ngữ văn lớp Hai mà
chỉ một trang cũng đủ khiến chúng mình thấy buồn ngủ.
Đào Tiểu Vũ eBook

Tuy vậy, với lớp này, có lẽ cô ấy đã được cảnh báo đôi
lời trước khi chuyển đến. Mình băn khoăn không hiểu cô
ấy sẽ chịu được cái lũ quỷ láo xược bọn mình trong bao
lâu, vì đến mình còn muốn thoát ra khỏi cái lớp này cơ
mà. Mình chắc sẽ có ngày cô ấy phải tìm đến ban giám
hiệu và xin được chuyển công tác và rồi, ai sẽ là người
tiếp theo?
“Bọn chúng sẽ làm cô ấy phải bỏ đi chỉ ngay trong
tuần đầu tiên cho mà mà xem”, bạn mình ai cũng nói
vậy. Người khác lại nói: “Chỉ trụ được một ngày là
cùng”.
Còn mình thì nghĩ là một tháng.
Nhật ký 2
Nhật ký thân yêu,
Mình đang làm cái quái gì ở đây không biết? Mình là
Đào Tiểu Vũ eBook

người da trắng duy nhất trong lớp Ngữ văn này! Mình
ngồi ở góc phòng của cái lớp học này (nếu bạn có thể
gọi cái đống hỗn độn này như thế), nhìn chăm chăm vào
tờ thời khóa biểu và tự hỏi: “Đây có phải là nơi thực sự
dành cho mình không?” Được rồi, mình biết là lên cấp
ba, mình sẽ gặp tất cả những kiểu người khác
nhau, nhưng như thế này chẳng giống với suy nghĩ của
mình chút nào. Ôi, vận ...