TRÁI TIM YẾU MỀM
(Tập truyện)



F. M. DOSTOIEVSKI





Nhà Xuất Bản

Hội Nhà Văn - 2019
Công Ty Tri Thức Văn Hóa Sách Việt

Trái Tim Yếu Mềm

(truyện vừa)


TRẦN VĨNH PHÚC

dịch từ nguyên bản tiếng Nga


Ф. М. ДОСТОЕВСКИЙ

СЛАБОЕ СЕРДЦЕ

повесть






Hai đồng nghiệp trẻ Arkadi Ivanovich Nefedevich và Vasia
Shumkov sống chung trong một mái nhà, trong cùng một căn
hộ, trên cùng tầng tư... Tác giả, tất nhiên, cảm thấy cần thiết
phải giải thích cho độc giả vì sao một nhân vật được gọi tên họ
đầy đủ, còn nhân vật khác - bằng tên gọi thân mật, dù chỉ để mọi
người khỏi cho cách xưng hô như thế là thiếu lịch sự và có phần
sỗ sàng. Nhưng để làm việc đó đáng ra cần phải giải thích và mô
tả trước cả cấp bậc, tuổi tác, cả danh hiệu, chức vụ và, cuối cùng,
thậm chí cả những tính cách của các nhân vật hành động;

nhưng vì có nhiều nhà văn bắt đầu viết như thế, nên tác giả
thiên truyện vừa này chỉ muốn điều duy nhất là không bắt chước
họ (nghĩa là một số người có thể sẽ nói là xuất phát từ lòng tự ái
vô bờ của mình), quyết định bắt đầu ngay từ hành động. Kết thúc
lời nói đầu như vậy, anh ta bắt đầu vào chuyện ngay.




Vào một buổi chiều, trước thềm Năm Mới, quãng sáu giờ,
Shumkov trở về nhà. Arkadi Ivanovich nằm trên giường, thức
giấc và mở to mắt nhìn bạn mình. Anh ta nhìn thấy cậu bạn mặc
bộ đồ dân sự diện nhất - quần và áo đuôi tôm - và chiếc yếm sơ mi
sạch bong. Điều đó, đương nhiên, khiến anh ta ngạc nhiên.
“Thằng Vasia đi đâu trong bộ đồ thế nhỉ? Lại không ăn trưa ở
nhà nữa!”. Trong khi đó, Shumkov thắp cây nến nhỏ, và Arkadi
Ivanovich lập tức đoán ra ngay cậu bạn ra bộ vô tình đánh thức
anh ta. Đúng vậy, Vasia đã hai lần ho hắng, hai lần đi đi lại lại
trong phòng và, cuối cùng, hoàn toàn vô tình đánh rơi khỏi tay
chiếc tẩu anh ta đã nhét thuốc vào đó ở góc phòng, cạnh bếp lò.
Arkadi Ivanovich cười mỉm một mình.
- Vasia, cậu ranh ma thế đủ rồi! - anh ta nói.
- Arkasha, cậu không ngủ à?
- Quả thật, có lẽ mình không thể nói được; mình có cảm giác
như không ngủ.
- Ồ, Arkasha! Chào cậu, con chim câu! Nào, người anh em,
nào, người anh em!.. Cậu không biết tớ sẽ nói gì cho cậu nghe

đây!
- Mình hoàn toàn không biết; hãy lại đây nào.
Vasia, dường như chờ đợi điều đó, lập tức đi lại gần, vả lại,
anh ta chẳng hề nghi ngờ Arkadi Ivanovich sẽ giở trò giảo quyệt.
Cậu này lanh lẹn chộp lấy hai tay anh ta, vặn vẹo, làm sái gân tay
anh ta ở phía dưới mình, rồi bắt đầu, như người ta nói, “bóp cổ”
con mồi, đến mức có cảm giác cái trò đó khiến anh chàng Arkadi
Ivanovich vui tính thích thú vô cùng.
- Sa lưới rồi nhé! - anh ta gào lên, - Sa lưới rồi nhé!
- Arkasha, Arkasha, cậu làm gì vậy? Buông tớ ra, lạy Chúa,
buông tớ ra, tớ bẩn áo đuôi tôm rồi!..
- Có đáng gì; cậu cần áo đuôi tôm làm gì chứ? Tại sao cậu nhẹ
dạ cả tin thế, tự để cho người ta tóm mình? Hãy nói đi, cậu vừa
đi đâu, ăn trưa ở đâu?
- Arkasha, lạy Chúa, hãy buông tớ ra!
- Cậu ăn trưa ở đâu?
- Chính về việc đó tớ đang muốn kể cho cậu nghe.
- Vậy kể đi nào!
- Nhưng trước tiên cậu buông tớ ra đã!
- Không được, tớ không buông tha, chừng nào cậu chưa kể!
- Arkasha, Arkasha! Cậu có hiểu không, rằng không được,
không thể nào được! - Vasia sức vóc yếu đuối hét lên, cố giằng

thoát khỏi đôi tay cứng khỏe của thằng bạn mình, - bởi có những
vấn đề như thế mà!..
- Những vấn đề nào?..
- Những vấn đề mà bắt đầu kể trong tình huống thế này thì
mất hết phẩm chất; không thể nào được; chỉ tổ nực cười thôi nhưng chuyện đây hoàn toàn không nực cười, mà là quan trọng.
- Thôi được, cứ cho là nó quan trọng đi! Đấy, cậu lại phịa
chuyện rồi! Cậu hãy kể tớ nghe thế nào để tớ phải bật cười, hãy
kể như thế chứ; còn chuyện quan trọng tớ không thèm nghe; còn
không, cậu là thằng bạn quái gì nữa? Nào, cậu hãy nói tớ nghe,
cậu sẽ là thằng bạn thế nào? Hử?
- Arkasha, thật đấy, không được mà!
- Tớ không thèm nghe nữa...
- Thôi nào, Arkasha! - Vasia bắt đầu, nằm vắt ngang giường
và cố làm ra vẻ những lời nói của mình quan trọng lắm. Arkasha! Tớ, thôi được, sẽ kể; chỉ có điều...
- Điều gì!...
- Chả là, tớ đã đính hôn rồi!
Arkadi Ivanovich, không nói lời bâng quơ nữa, lặng lẽ bế
thốc Vasia lên tay, như bế một đứa trẻ, mặc dù người Vasia
không ngắn chút nào, mà khá dài, chỉ gầy guộc thôi, và thoăn
thoắt bắt đầu bế anh ta từ góc này sang góc khác của căn phòng,
làm ra vẻ như đang ru ngủ anh ta.

- Nào, chú rể, tớ sẽ quấn tã cho cậu, - anh ta lẩm bẩm. Nhưng
nhìn thấy Vasia đang nằm trên tay anh ta, không nhúc nhích và
không nói thêm lời nào, tức thì nghĩ lại và hình dung ra rằng
kiểu bông đùa này rõ là đã đi quá xa; anh ta đặt cậu ấy ở giữa
phòng và bằng động tác thân mật, chân thành nhất hôn chụt vào
má cậu ta.
- Vasia, cậu không giận tớ chứ?..
- Arkasha, nghe này...
- Để đón Năm Mới thôi mà.
- Mình thì không sao; mà sao bản thân cậu điên rồ đến vậy,
đúng như một thằng du đãng thế hả? Đã bao nhiêu lần tớ nói với
cậu: Arkasha, thật đấy, không tinh tế đâu, hoàn toàn không tinh
tế đâu!
- Thôi, đừng tức giận nữa, được không?
- Tớ không sao; có khi nào tớ giận ai đâu! Còn cậu đã làm tớ
buồn, cậu rõ chửa!
- Tớ làm cậu buồn à? Tớ đã làm gì cậu?
- Tớ đến với cậu như đến với thằng bạn, với tất cả trái tim,
dốc bầu tâm sự cho cậu nghe, kể cho cậu nghe về hạnh phúc của
mình...
- Hạnh phúc nào vậy? Sao cậu không nói?...
- Chả là tớ cưới vợ mà! - Vasia đáp lại với vẻ bực tức, vì thật
sự anh ta hơi phát khùng.

- Cậu! cậu cưới vợ! Thật thế không? - Arkasha rán cổ mà la. Không, không... thế là thế nào? - Anh ta nói thế, và nước mắt
chảy quanh!.. - Vasia, Vasiuk của tớ, thằng con nhỏ của tớ, đủ
rồi! Có thật thế không, hử - Đoạn Arkadi Ivanovich lại nhảy xổ
đến ôm chầm lấy anh ta.
- Nào, cậu có hiểu không, vì cái gì mà bây giờ sự thể đến thế
này? - Vasia giãy giụa ngang giường làm nhàu hết quần áo, nói Bởi cậu đôn hậu, cậu là thằng bạn, tớ biết điều đó. Tớ đến cậu với
một niềm vui, với sự phấn chấn trong lòng, rồi bỗng nhiên tất cả
niềm vui của con tim, tất cả sự phấn chấn ấy tớ phải thổ lộ ra.
Cậu hiểu không, Arkasha, - Vasia vừa khẽ cười mỉm vừa tiếp tục
nói, - chả là chuyện đó xảy ra thật hài hước: thế đấy, giây phút ấy
ở một vài mặt nào đó tớ đã không còn là tớ nữa. Tớ thì không thể
hạ thấp cái chuyện đó được... Cậu có thể sẽ hỏi tớ: cô ấy tên gì?
Tớ xin thề, cậu có giết tớ, tớ cũng chẳng trả lời cậu đâu.
- Ờ, Vasia, sao cậu đã im lặng! Giá cậu nói trước tất cả chuyện
đó cho tớ nghe, tớ đã không đùa giỡn như vậy, - Arkadi
Ivanovich gào lên một cách thất vọng thật sự.
- Thôi nào, đủ rồi đấy, đủ rồi! tớ làm chuyện ấy... Cậu thì biết
đấy, vì sao có chuyện đó, - là vì tớ có trái tim đôn hậu. Tớ cứ thấy
bực mình rằng tớ đã không thể nói cho cậu nghe, như tớ mong
muốn, làm cậu vui, đem lại sự hài lòng, kể cho rõ, thổ lộ một
cách lịch thiệp điều bí mật của mình cho cậu... Thật ra, Arkasha,
tớ yêu cậu đến mức, nếu không có cậu, thì tớ, tớ cảm thấy vậy, sẽ
không cưới vợ, mà cũng chẳng cần sống trên đời này làm gì!

Arkadi Ivanovich vốn là con người nhạy cảm lạ thường, vừa
nghe Vasia nói vừa cười và khóc. Vasia cũng vậy. Cả hai lại ôm
chầm lấy nhau và quên bẵng về chuyện đã qua.
- Chuyện sao vậy, chuyện thế nào, hử? Hãy kể tớ nghe tất cả,
Vasia! Thằng anh em ạ, xin lỗi cậu, tớ ngạc nhiên lắm, rất ngạc
nhiên; chẳng khác gì bị sét đánh, thật đấy! Làm gì có chuyện đó,
người anh em, không có chuyện đó, cậu chỉ phịa thôi, đúng đấy,
cậu phịa thôi, cậu đã nói dối! - Arkadi Ivanovich hét tướng lên và
thậm chí với vẻ nghi ngờ thực sự nhòm vào mặt Vasia, nhưng,
nhìn thấy trong ánh mắt anh ta sự khẳng định rõ ràng ý định
nhất quyết cưới vợ càng sớm càng tốt, liền nhảy bổ xuống
giường và bắt đầu nhào lộn trên đó vì vui sướng, đến nỗi những
bức tường rung động.
- Vasia, hãy ngồi xuống đây! - anh ta hét lên, cuối cùng ngồi
nhỏm dậy ở trên giường.
- Người anh em ạ, thật ra, tớ không biết bắt đầu như thế nào,
và từ đâu! - Cả hai trong niềm vui xúc động đưa mắt nhìn nhau.
- Cô ấy là ai, hở Vasia?
- Artemyeva!.. - Vasia nói giọng khẽ đi vì hạnh phúc.
- Thật thế à?
- Chả là tớ đã nói nhàm tai cậu về họ, sau đó im bặt, còn cậu
thì chẳng để ý gì cả. Ôi, Arkasha, có đáng gì mà tớ phải giấu cậu;
nhưng tớ sợ, tớ sợ nói ra! Tớ nghĩ rằng mọi việc sẽ hỏng bét cả,
mà tớ thì đã yêu, Arkasha ạ! Trời ơi là trời! Cậu biết không, câu

chuyện chả là thế này, - anh ta bắt đầu, liên tục dừng lại vì xúc
động, - cô ấy có anh chồng chưa cưới, từ một năm về trước, rồi
đột nhiên người ta phái anh ta đi đâu đó; tớ cũng biết anh ta trông cũng được, thật vậy, mặc xác anh ta chứ! Thế rồi anh ta
hoàn toàn không viết thư về, biệt tăm. Mọi người cứ đợi, đợi
hoài, sự việc đó nói lên cái gì?.. Đột nhiên anh ta, bốn tháng về
trước, trở về đã là tay có vợ rồi và không thèm bước chân tới
thăm họ. Thật lỗ mãng! Đểu cáng! Và chẳng có ai bênh vực họ cả.
Cô ấy khóc, khóc sướt mướt, một cô gái tội nghiệp, còn tớ thì
phải lòng cô ấy... mà tớ thì từ lâu rồi, bao giờ cũng yêu! Thế là tớ
bắt đầu an ủi cô ấy, đến gặp, đến gặp... mà tớ, thực lòng, không
biết tất cả việc đó đã diễn ra thế nào, chỉ có điều cả cô ấy cũng yêu
tớ; tuần trước tớ không kiềm chế được nữa, bật khóc, khóc nức
nở và nói cho cô ấy biết tất cả - rằng tớ yêu cô ấy - tóm lại, nói tất
cả... “Bản thân em sẵn sàng yêu anh, anh Vasili Petrovich,
nhưng em là cô gái nghèo khó, anh chớ cười giễu em; em sẽ
chẳng dám yêu ai cả”. Thế nào, người anh em, cậu hiểu chứ! Cậu
hiểu chưa?.. Tớ đã hứa hôn với cô ấy bằng lời; tớ nghĩ mãi - nghĩ
mãi, nghĩ chán - nghĩ một hồi; tớ bảo: nói với mẹ thế nào nhỉ?
Cô ấy bảo: khó đấy, anh để thư thư đã; cô ấy sợ, bây giờ thì, có lẽ,
mẹ vẫn chưa cho em lấy anh đâu; tự cô ấy òa lên khóc. Không
báo trước cho cô ấy, hôm nay tớ đã nói với bà già. Lizanka quỳ
phủ phục trước mặt bà, tớ cũng vậy... rồi bà ban phước lành cho.
Arkasha, Arkasha! Con chim câu bé nhỏ! Chúng ta sẽ sống cùng
nhau. Không! Tớ sẽ không rời xa cậu bất cứ vì sao.

- Vasia, tớ có nhìn cậu thế nào chăng nữa, nhưng tớ không
tin, thật đấy, tại sao đó tớ không tin, xin thề với cậu. Quả là, tớ
vẫn có cái cảm giác gì đó... Nghe này, sao cậu lại lấy vợ chứ?.. Sao
tớ không biết, hử? Quả thực, Vasia, tớ đây, thú thật với cậu, bản
thân tớ, người anh em ạ, đã nghĩ đến chuyện cưới vợ; còn bây giờ
cậu cưới vợ, thì đằng nào cũng vậy thôi! Nào, mong cậu hạnh
phúc, chúc cậu hạnh phúc!..
- Người anh em ạ, bây giờ mới thấy ngọt ngào làm sao trong
con tim, mới thấy trong lòng nhẹ nhõm biết bao... - Vasia nói,
đứng dậy và hồi hộp đi lại trong căn phòng. - Có đúng thế không,
có đúng thế không? mà cậu cũng cảm thấy thế chứ? Chúng ta sẽ
sống nghèo khó, tất nhiên rồi, nhưng chúng ta sẽ hạnh phúc; và
đó đâu phải ước mơ huyền hoặc, hạnh phúc của chúng ta đâu
phải lấy từ sách vở ra: mà trên thực tế chúng ta sẽ hạnh phúc!..
- Vasia, Vasia, hãy nghe này!
- Cái gì cơ? - Vasia nói, dừng lại trước mặt Arkadi Ivanovich.
- Tớ nảy một ý nghĩ; quả thực, không hiểu sao tớ cứ sợ nói ra
với cậu!... Cậu tha lỗi cho tớ, cậu hãy giải quyết những nghi ngại
của tớ. Cậu sẽ sống bằng gì chứ? Tớ thì, cậu biết đấy, tớ mừng
cho cậu cưới vợ, tất nhiên rồi, tớ mừng và không thể tự chủ
được, nhưng - cậu sẽ sống bằng gì? hả?
- Ồ, trời ơi là trời! Cậu sao thế, Arkasha! - Vasia nói, với vẻ rất
đỗi ngạc nhiên nhìn lên Nefedevich. - Quả thực, cậu làm sao vậy?
Thậm chí đến bà già, bà ấy cũng không nghĩ ngợi đến hai phút,
khi tớ đã trình bày rõ tất cả cho bà ấy nghe. Cậu hãy hỏi, họ đã

sống bằng gì? Chỉ có năm trăm rúp thôi trong một năm nuôi ba
miệng ăn: toàn bộ lương hưu sau khi ông bố mất đi, chỉ có thế
thôi. Cô ấy sống, cả bà già nữa, lại còn thằng em trai nhỏ, phải
trả tiền học cho nó cũng từ số tiền ấy chứ đâu, - dẫu sao họ vẫn
sống đấy chứ! Chỉ có tớ với cậu là tư bản thôi! Còn tớ ấy à, cậu cứ
xem xem, năm nào làm ăn khấm khá, thậm chí kiếm được bảy
trăm rúp.
- Hãy nghe tớ, Vasia; cậu bỏ qua cho tớ; chứ tớ, thật vậy, tớ
nói thế, ấy là tớ chỉ nghĩ sao để khỏi cản trở việc đó thôi, - cậu
bảo bảy trăm rúp nào? Chỉ có ba trăm thôi...
- Ba trăm!... Thế còn ông Iulian Mastakovich? Cậu quên rồi
à?
- Ông Iulian Mastakovich! Thực ra cái công việc ấy, người
anh em ạ, không vững chắc đâu; đó không phải ba trăm rúp tiền
lương thực tế, mà đồng rúp nào cũng như một người bạn chung
thủy đâu. Ông Iulian Mastakovich, tất nhiên rồi, cứ cho là con
người vĩ đại đi, tớ quý trọng ông ta, hiểu ông ta, không phải vô
cớ mà ông ta đứng ở vị trí cao đến vậy và, thật tình, tớ yêu ông
ấy, vì ông ấy yêu cậu và thưởng quà cho cậu vì công việc cậu làm,
trong khi đó ông ta có thể không phải trả tiền thuê người làm
việc, mà phái thẳng một quan chức về làm việc cho mình nhưng chính bản thân cậu cũng sẽ đồng ý thế chứ, Vasia... Cậu
nghe thêm ý này nữa: tớ không nói điều tào lao đâu nhé; tớ công
nhận rằng ở cả Peterburg này không tìm đâu ra một nét chữ như
của cậu, tớ sẵn sàng nhường chỗ cho cậu, - Nefedevich kết luận
với vẻ hoan hỉ, - nhưng rồi bỗng chốc, mong sao điều đó không

xảy ra, người ta sẽ không thích cậu nữa, bỗng chốc cậu sẽ không
làm vừa lòng ông ấy, bỗng chốc những công việc của ông ấy bị
đình chỉ, bỗng chốc ông ấy sẽ nhận người khác vào làm - đúng
vậy, cuối cùng thì, thiếu gì chuyện có thể xảy ra! Mà ông Iulian
Mastakovich thì đã ở đây và đã biến mất, Vasia ạ...
- Nghe này, Arkasha, đúng, chuyện là như thế, cái trần nhà ở
trên đầu chúng ta sắp đổ sập rồi đấy...
- Ờ, tất nhiên rồi, tất nhiên rồi... tớ thì không gì cả...
- Không, cậu hãy nghe tớ, hãy nghe đến cùng - cậu thấy
không: bằng cách nào ông ta có thể chia tay với tớ được...
Không, cậu hãy cứ nghe cho hết, nghe bằng hết. Tớ thì làm mọi
công việc rất nỗ lực; còn ông ta tốt bụng thế mà, ông ấy đã cho tớ
mà, Arkasha, ông ấy hôm nay đã cho tớ đồng bạc năm mươi rúp!
- Thật thế ư, Vasia? Đó là tiền thưởng cho cậu chứ gì?
- Tiền thưởng nào chứ! Từ túi ông ta đấy. Ông ấy nói: này,
anh bạn, đã tháng thứ năm cậu chưa nhận được tiền; có muốn
không, cầm lấy này; cám ơn cậu, ông ấy nói, cám ơn, ta hài
lòng... thật đấy! Không uổng công cậu giúp việc cho ta, ông nói, đúng thế! Ông ta đã nói vậy. Nước mắt tớ cứ trào ra, Arkasha.
Lạy chúa!
- Nghe này, Vasia, thế cậu đã viết xong những tờ giấy kia
chưa?..
- Chưa... chưa xong.
- Va...senka! Thiên thần của tôi! Cậu làm thế à?

- Nghe này, Arkadi, chẳng sao đâu, hạn còn hai ngày nữa, tớ
sẽ kịp...
- Cớ sao cậu chưa viết, hử?..
- Thế đấy, thế đấy! cậu nhìn vẻ như kẻ mất hồn ấy, làm lòng
dạ tớ rối bời, con tim đau nhói! Tại sao vậy? cậu bao giờ cũng làm
tớ khổ đến chết đi được! Cứ mà la tướng lên: a-a-a!!! Rồi cậu cứ
phán đi; thế là thế nào, hử? Nào, tớ sẽ viết xong, thật đấy, tớ sẽ
viết xong mà...
- Nếu cậu không viết xong thì sao? - Arkadi quát lên, đứng
phắt dậy. - Mà ông ấy thì hôm nay đã thưởng tiền cho cậu! Cậu
chẳng sắp cưới vợ là gì... Ai-ai-ai!...
- Không sao, không sao, - Shumkov hét lên, - ngay bây giờ tớ
sẽ ngồi viết, tớ sẽ ngồi viết ngay lập tức; không sao đâu!
- Sao cậu lại chểnh mảng đến vậy, hử Vasyutka?
- Ôi, Arkasha! tớ có thể ngồi yên được sao? Tớ có phải con
người thế không? Tớ vừa ngồi một lát ở văn phòng mà; bởi tớ
không chịu đựng nổi con tim... Ôi! Ôi! Bây giờ đêm tớ sẽ ngồi, và
đêm mai cũng sẽ ngồi, rồi cả ngày kia nữa, và - tớ sẽ viết xong!..
- Còn nhiều không?
- Đừng quấy rầy tớ, lạy ông trời, đừng quấy rầy tớ, im đi...
Arkadi Ivanovich kiễng chân rón rén đi lại giường và ngồi
xuống; sau đó bỗng nhiên chực đứng dậy, nhưng rồi lại buộc
phải ngồi xuống, sực nhớ ra có thể làm phiền bạn, dẫu rằng có
ngồi cũng không yên vì hồi hộp: rõ ràng là tin báo kia đã hoàn

toàn làm anh ta thay đổi và niềm vui đầu tiên chưa kịp lắng
xuống trong anh ta. Anh ta ngó nhìn Shumkov, cậu này ngó nhìn
anh ta, mỉm cười, giơ ngón tay đe dọa anh ta, rồi sau đó, chau đôi
lông mày một cách giận dữ (dường như trong động tác ấy thể
hiện toàn bộ sức lực và toàn bộ thành công của công việc), dán
mắt xuống tờ giấy.
Có cảm giác, cả anh ta cũng chưa dẹp nổi sự hồi hộp của
mình, thay đổi bút xoành xoạch, xoay người liên tục trên chiếc
ghế, tìm cách ngồi cho yên, rồi lại bắt đầu viết, nhưng đôi tay
anh ta run run và không muốn cử động.
- Arkasha! Tớ đã nói với họ về cậu đấy, - anh ta bỗng nhiên
hét lên, dường như vừa sực nhớ ra.
- Thế à? - Arkadi hét lên, - còn tớ chỉ muốn hỏi cậu thôi; thế
nhé!
- Nào! Ờ - ờ, sau tớ sẽ kể hết cho cậu nghe! Đấy, thật tình, tự
tớ có lỗi, mình quên bẵng mất, rằng không muốn nói gì, trong
khi chưa viết xong bốn tờ; rồi bỗng nhớ đến cậu và đến họ. Tớ,
người anh em ạ, chẳng hiểu sao không thể viết nổi: lúc nào cũng
nghĩ đến các người... - Vasia cười mỉm.
Cả hai im lặng.
- Khỉ thật! Bút gì mà tồi đến vậy! - Shumkov quát lên, tức
giận đập chiếc bút xuống mặt bàn. Anh ta cầm lấy chiếc bút
khác.
- Vasia, hãy nghe này! Một lời thôi...

- Gì nào! Nói nhanh lên và là lần cuối cùng đấy.
- Cậu viết còn nhiều không?
- Ôi, người anh em! - Vasia nhăn mặt đến mức dường như
không có gì trên đời này khủng khiếp và tai hại hơn câu hỏi đó Còn nhiều, còn quá nhiều!
- Cậu biết không, tớ vừa nảy ý...
- Ý gì?
- Mà không, không có gì, viết đi.
- Nào, cái gì? ý gì nào?
- Lúc này đã bảy giờ rồi, Vasiuk!
Tức thì Nefedevich cười mỉm và với vẻ láu cá nháy mắt ra
hiệu cho Vasia, nhưng, dù sao cũng vẫn có vẻ hơi rụt rè, không
hiểu thằng bạn sẽ phản ứng thế nào.
- Vậy thì sao nào? - Vasia nói, hoàn toàn ngừng viết, nhìn
chằm chằm vào đôi mắt anh ta và thậm chí tái mặt đi vì chờ đợi.
- Cậu có biết không?
- Lạy Chúa, cái gì nào?
- Cậu biết không? Cậu đang hồi hộp, cậu sẽ không làm việc
được lâu đâu... Khoan đã, khoan đã, khoan, khoan đã - tớ biết, tớ
biết - hãy nghe đây! - Nefedevich bắt đầu nói, với vẻ phấn chấn
vùng dậy khỏi giường và ngắt lời Vasia đang nói, bằng mọi cách
ngăn chặn sự phản đối, - Trước tiên phải bình tâm cái đã, phải
lấy hơi cái đã, đúng không?

- Arkasha! Arkasha! - Vasia hét lên, đứng phắt dậy khỏi chiếc
ghế bành. - Tớ sẽ ngồi suốt đêm, thật đấy, tớ sẽ ngồi mà!
- Thôi được, được! Chỉ tới sáng cậu sẽ thiếp ngủ...
- Không thiếp ngủ, không đời nào thiếp ngủ cả...
- Không, không được, không được, tất nhiên, cậu sẽ thiếp đi,
cậu sẽ ngủ lúc năm giờ. Tám giờ tớ đánh thức cậu dậy. Ngày mai
là ngày lễ; cậu sẽ ngồi và viết lách cả ngày... Sau đó là đêm và vậy của cậu còn nhiều không?...
- Còn đây này, đây!..
Vasia, run run vì phấn chấn và vì chờ đợi, giơ quyển vở lên
cho bạn xem.
- Đây!..
- Nghe này, người anh em, có còn mấy nữa đâu...
- Anh bạn thân mến của tôi, còn cả kia nữa đấy, - Vasia nói,
nhìn Nefedevich một cách dè dặt - dè dặt, cứ như việc cho phép
đi hay không phụ thuộc vào anh ta.
- Còn bao nhiêu?
- Hai... tờ...
- Vậy, thế nào? Hãy nghe này! Chúng ta sẽ kịp kết thúc cơ mà,
thật đấy, sẽ kịp thôi!
- Arkasha!

- Vasia! Nghe này! Bây giờ là trước Năm mới rồi, mọi người
đều xum họp trong gia đình, chỉ có tớ với cậu là những kẻ không
nhà không cửa, đơn độc thôi...! Vasenka!..
Nefedevich ôm vồ lấy Vasia và ghì chặt trong vòng tay sư tử
của mình...
- Arkadi, quyết định rồi nhé!
- Vasiuk, mình chỉ muốn nói điều đó. Cậu thấy không,
Vasiuk, cái thằng chân vòng kiềng của tao! Nghe này! Nghe này!
Mà...
Arkadi ngừng nói, miệng vẫn mở to, bởi không thể nói vì vui
sướng. Vasia bá vai anh ta, nhìn anh ta chằm chằm và mấp máy
đôi môi, dường như tự mình muốn nói nốt lời của anh bạn.
- Nào! - cuối cùng anh ta buột miệng.
- Hôm nay cậu hãy giới thiệu tớ với họ!
- Arkadi! Ta đến đó uống trà đi! Cậu biết không? Cậu biết
không? Thậm chí chúng ta sẽ không ngồi đến Năm mới, chúng ta
sẽ rời đó sớm hơn, - Vasia thốt lên trong niềm phấn chấn thật sự.
- Nghĩa là hai tiếng đồng hồ, không hơn không kém!..
- Rồi sau đó chia tay, đến khi nào tớ viết xong...
- Vasiuk!..
- Arkadi!
Trong ba phút Arkadi đã mặc xong bộ lễ phục. Vasia chỉ chải
lại quần áo cho sạch sẽ, vì anh ta đã không cởi lễ phục của mình:

do quá say mê anh ta liền ngồi ngay vào công việc.
Họ hối hả bước ra đường, người này phấn chấn hơn kẻ kia.
Con đường dẫn từ khu bắc Peterburg đến vùng ngoại ô phía nam
Kolomna. Arkadi Ivanovich đo từng bước đi một cách phấn chấn
và mạnh mẽ, bởi thế chỉ theo dáng bước chân của anh ta thôi
cũng đủ để nhận ra được tất cả niềm vui của anh ta về sự thành
đạt của anh bạn ngày càng hạnh phúc hơn, đó là Vasia. Vasia lon
ton bước những bước ngắn, nhưng không để mất tư thế. Ngược
lại, Arkadi Ivanovich chưa bao giờ nhìn thấy cậu ta trong ánh
hào quang rực rỡ nhất đối với cậu ta. Trong giây phút ấy anh
thậm chí còn thấy không hiểu vì sao lại quý trọng cậu ta hơn, và
khiếm khuyết hiển nhiên về cơ thể của Vasia mà đến nay độc giả
còn chưa biết rõ (Vasia hơi bị vẹo lưng), bao giờ cũng gợi niềm
cảm thông đầy yêu thương sâu sắc trong trái tim đôn hậu của
Arkadi Ivanovich, bây giờ lại càng làm tăng thêm tình cảm yêu
mến sâu xa, đặc biệt của người bạn đối với cậu ta ở giây phút này
và Vasia, đương nhiên, bao giờ cũng xứng đáng với tình cảm yêu
mến đó. Arkadi Ivanovich thậm chí muốn khóc vì hạnh phúc;
nhưng anh kiềm chế được.
- Đi đâu, đi đâu đấy, Vasia? Qua đường này gần hơn! - anh ta
hét lên, nhìn thấy Vasia muốn rẽ về phía Voznesenski.
- Lặng im mồm, Arkasha, lặng im...
- Thật đấy, gần hơn mà, Vasia.
- Arkasha! Cậu biết không? - Vasia cất giọng bí ẩn, nghẹn
ngào vì vui sướng, - Cậu biết không? Tớ muốn tặng món quà nhỏ

cho Lizanka...
- Quà gì vậy?
- Ở đây, người anh em ạ, trong góc phố madam Leru có một
cửa hàng tuyệt vời!
- Thế thì sao nào!
- Có chiếc mũ trùm, thằng bạn thân yêu ạ, có chiếc mũ trùm;
hôm nay tớ nhìn thấy chiếc mũ trùm nhỏ như thế, đáng yêu lắm;
tớ hỏi: kiểu cắt may, người ta bảo, gọi là kiểu Manon Lescaut[1] tuyệt diệu! những dải nơ màu anh đào, và nếu không đắt...
Arkasha, mà cho dù có đắt đi nữa!...
- Theo tớ, cậu còn lãng mạn hơn mọi nhà thơ, Vasia! ta đi
thôi!..
Họ chạy đi và hai phút sau đã vào cửa hàng. Người đàn bà
Pháp với cặp mắt đen và những búp tóc quăn ra đón họ, ngay từ
cái nhìn đầu tiên những khách hàng của mình đã tỏ ra vui vẻ và
hạnh phúc, như chính các khách hàng, thậm chí hạnh phúc
hơn, nếu có thể nói. Vasia sẵn sàng hôn bà Leru vì vui sướng...
- Arkasha! - anh ta khẽ hạ giọng, đưa mắt bình thường nhìn
mọi thứ tuyệt đẹp và vĩ đại dựng trên những cọc gỗ nhỏ trên
chiếc bàn lớn của cửa hàng. - Kỳ diệu chưa! Đây là cái gì? Kia là
cái gì? Cái này này, thí dụ, bonbon[2], cậu thấy không? - Vasia nói
thì thầm, chỉ tay vào một chiếc mũ trùm trông đáng yêu dựng ở
phía ngoài, nhưng nói chung không phải chiếc mũ anh ta muốn
mua, vì từ xa anh ta đã ngắm nghía thỏa thuê và mắt nhìn chằm

chặp vào chiếc mũ khác, nổi tiếng, chính cống, dựng ở cuối đầu
đối diện kia. Anh ta nhìn nó với vẻ mặt, có thể nghĩ rằng, dường
như có ai đó sẽ cầm nó lên tay và đánh cắp nó hoặc dường như tự
thân chiếc mũ trùm, chính là để khỏi bị rơi vào tay Vasia, sẽ bay
khỏi chỗ của mình lên không trung.
- Cái này, - Arkadi Ivanovich nói, chỉ vào một chiếc mũ - cái
này, theo tớ, tốt hơn.
- Ồ, Arkasha! Cái đó thậm chí càng tôn vinh cậu đấy; nói
thật, tớ bắt đầu đặc biệt kính trọng cậu vì óc thẩm mỹ của cậu
đấy, - Vasia nói, ranh ma giả bộ như xúc động con tim mình
trước Arkasha, - chiếc mũ trùm của cậu thật tuyệt, nhưng hãy lại
đây!
- Người anh em, ở đâu có cái tốt hơn?
- Hãy nhìn lại đây!
- Chiếc này à? - Arkadi nói với vẻ nghi ngờ. Nhưng khi Vasia,
không đủ sức kiềm chế hơn được nữa, đã giật lấy nó từ chiếc cọc
gỗ, nơi anh có cảm giác chiếc mũ tự ý bay đi, dường như nó
mừng vui với khách hàng sộp như thế này sau bao lâu chờ đợi,
khi tất cả những dải nơ, dải viền và những hình đăng ten của nó
bắt đầu kêu lạo xạo, một tiếng thốt vui sướng bất ngờ phát ra từ
lồng ngực vạm vỡ của Arkadi Ivanovich. Thậm chí madam Leru,
ý thức được tất cả phẩm chất thật sự và ưu thế của mình về óc
thẩm mỹ, và bà chỉ im lặng một cách đại lượng trong suốt thời
gian khách lựa chọn hàng, đã ban tặng Vasia một nụ cười tán
thưởng hết cỡ, đến mức tất cả nơi con người bà, trong cái nhìn,

trong cử chỉ và trong nụ cười này, đồng thanh nói lên - Vâng!
Anh đã đoán đúng và đáng được hưởng cái hạnh phúc mà anh
chờ đợi.
- Nó cứ đứng một mình mà vẫn làm đỏm, làm dáng đó mà! Vasia thốt lên, trút hết cả tình yêu của mình cho chiếc mũ trùm
dễ thương. - Nó cố tình lẩn trốn, kẻ láu cá, chim câu bé nhỏ của
ta! - Và anh ta hôn nó, có nghĩa là hôn không khí bao quanh anh
ta, bởi anh ta sợ chạm tay đến vật báu của mình.
- Công trạng thật sự và phẩm hạnh vẫn giấu mặt thế đấy, Arkadi vui sướng nói chêm vào, để thêm phần hài hước đã trích
dẫn một câu từ tờ báo sắc sảo anh mới đọc sáng nay. - Bây giờ thế
nào, Vasia?
- Hoan hô, Arkasha! Hôm nay cậu ăn nói hóm hỉnh lắm, cậu
sẽ có một [3], như người ta nói, giữa đám đàn bà, mình tiên đoán
cho cậu đấy. Madam Leru, madam Leru!
- Ngài muốn gì ạ?
- Ồ, quý bà thân yêu, madam Leru!..
Madam Leru đưa mắt nhìn Arkadi Ivanovich và mỉm cười
đầy kiêu hãnh.
- Bà sẽ không tin đâu, tôi quý mến bà đến chừng nào trong
giây phút ấy... Bà cho phép tôi hôn bà... - và Vasia hôn bà chủ cửa
hàng.
Quả đúng là trong giây phút phải tập trung được mọi phẩm
chất để không hạ thấp mình trước một anh chàng du đãng như

thế này. Nhưng tôi khẳng định rằng với anh ta cần tỏ rõ tất cả
phép lịch thiệp bẩm sinh, không giả dối và vẻ kiều diễm, như
madam Leru đã tiếp nhận niềm vui sướng của Vasia. Bà ta đã tha
thứ cho anh ta, và trong tình huống này bà đã biết xử sự một
cách thông minh, một cách kiều diễm đến thế nào! Làm sao có
thể tức giận cậu Vasia?
- Madam Leru, giá bao nhiêu ạ?
- Cái này giá năm rúp bạc, - bà ta đáp, trấn tĩnh lại, nở nụ
cười mới.
- Còn cái này, madam Leru, - Arkadi Ivanovich nói, tay chỉ
vào mặt hàng mình đã chọn.
- Cái này giá bảy rúp bạc.
- Nào, xin phép bà! Nào, xin phép bà! Nào, bà hãy đồng ý nói
cho chúng tôi biết, madam Leru, cái nào tốt hơn, kiều diễm hơn,
dễ thương hơn, cái nào trong số đó bà thích hơn?
- Cái kia đắt hơn, nhưng cái anh chọn - c'est plus coquet[4].
- Vậy là chúng tôi lấy cái này!
Madam Leru cầm lên tay một tờ giấy mỏng tang, lấy kim
găm găm lại và, có cảm giác, tờ giấy với chiếc mũ trùm gói bên
trong trở thành nhẹ hơn là không có chiếc mũ. Vasia cầm cái gói
đó một cách nâng niu, thở nhẹ, cúi chào madam Leru, còn nói
thêm gì đó nữa làm bà ta hài lòng rồi ra khỏi cửa hàng.
- Tớ là thằng vivơ[5], Arkasha, tớ sinh ra là một thằng vivơ! Vasia thốt lên, cười hô hố, kéo dài tiếng cười thần kinh, nhỏ nhẹ,

không nghe rõ và chạy quanh những người qua đường, nghi ngờ
tất cả bọn họ thế nào cũng sẽ mưu hại làm nhàu nát cả chiếc mũ
trùm quý báu nhất của anh ta!
- Nghe này, Arkadi, hãy nghe này! - anh ta bắt đầu nói sau
một phút im lặng, và có cái gì đó long trọng, có cái gì đó yêu
thương hết mực ngân vang trong giọng nói của anh ta. - Arkadi,
mình hạnh phúc quá, hạnh phúc quá!..
- Vexenka! Mình đây cũng hạnh phúc làm sao, con chim câu
của tôi!
- Không, Arkasha, không, tình yêu của cậu đối với tớ là vô
hạn, tớ biết; nhưng cậu không thể cảm nhận được một phần
trăm những gì tớ cảm nhận trong giây phút này. Con tim tớ chứa
chan, tràn đầy hạnh phúc! Arkasha! Tớ không xứng đáng với
hạnh phúc ấy! Tớ nghe thấy, tớ cảm thấy điều đó. Cớ sao mình bị
trừng phạt, - anh ta nói với giọng đầy tiếng rên rỉ bị đè nặng, mình đã làm điều gì không phải, cậu hãy nói cho tớ nghe! Cậu
xem đấy, có biết bao con người, biết bao nước mắt, biết bao nỗi
khổ, biết bao cuộc sống thường nhật thiếu vắng ngày lễ! Còn tớ!
Một cô gái như thế yêu tớ, yêu tớ... nhưng cậu sẽ trực tiếp nhìn
thấy cô ấy bây giờ, sẽ tự đánh giá trái tim cao thượng đó. Tớ sinh
ra từ tầng lớp dưới, bây giờ cấp bậc của tớ và thu nhập độc lập đó là đồng lương. Tớ sinh ra với cơ thể khiếm khuyết, tớ hơi bị
vẹo lưng. Hãy xem đây, cô ấy đã yêu tớ, với thân hình của tớ hiện
nay. Hôm nay ông Iulian Mastakovich rất dịu dàng, rất quan
tâm, rất lịch thiệp; ông ấy ít khi nói chuyện với tớ; ông ấy đến

gần: “Thế nào, Vasia (thật đấy, ông ấy đã gọi tớ là Vasia), đi chơi
bời trác táng trong ngày lễ, hả?” (Tự ông ta cười.)
“Dạ, vâng, tớ nói, thưa đại nhân, có công việc ạ, nhưng ngay
lúc đó tớ phấn chấn và nói: - và, có thể, sẽ chơi bời một chút ạ,
thưa đại nhân”, - thực tình, tớ đã nói thế. Ông ấy liền cho tiền tớ
ngay, sau đó còn nói với tớ đôi lời. Tớ, người anh em ạ, khóc òa
lên, nói thực, nước mắt giàn giụa, còn ông ấy, có cảm giác, cũng
xúc động, vỗ vai tớ và nói: “Cứ cảm nhận đi, cậu Vasia, hãy mãi
mãi cảm nhận như cậu đang cảm nhận lúc này...”
Vasia im bặt trong khoảnh khắc. Arkadi Ivanovich quay mặt
đi và cũng đưa nắm tay lên lau nước mắt.
- Và còn nữa, còn nữa... - Vasia nói tiếp. - Tớ chưa bao giờ nói
với cậu điều này, Arkadi... Arkadi! Cậu làm tớ hạnh phúc bằng
tình bạn của mình, thiếu cậu có lẽ tớ đã chẳng sống trên đời này,
- không, không, cậu đừng nói gì hết, Arkasha! Đưa tớ bắt tay cậu,
cho tớ cả...m ơ...n cậu. - Vasia lại không nói hết câu.
Arkadi Ivanovich muốn nhảy xổ tới ôm cổ Vasia, nhưng vì
họ đang qua đường và hầu như phía trên tai họ vang lên tiếng
hét “pát - pát, pađi!” - cả hai, vừa hãi sợ vừa lo lắng, chạy ù té tới
vỉa hè. Arkadi Ivanovich thậm chí còn thấy mừng vì chuyện đó.
Anh ta đã tha thứ sự thổ lộ tình cảm biết ơn của Vasia phải chăng
chỉ đặc biệt ở giây phút này. Bản thân anh ta thì thấy bực tức.
Anh ta cảm thấy đến hôm nay anh ta đã làm quá ít cho Vasia!
Anh ta thậm chí thấy ngượng cho bản thân, khi Vasia bắt đầu

cảm ơn anh ta vì những việc làm ít ỏi đó! Nhưng còn cả cuộc đời
ở phía trước, và Arkadi Ivanovich thở dài thoải mái hơn...
Rõ ràng là mọi người đã không chờ họ nữa! Điều chứng
minh - họ đã ngồi uống trà! Mà nói thật, đôi khi người già tinh
tường hơn thanh niên, hơn nữa loại thanh niên nào chứ! Bởi
Lizanka thì quả quyết rằng anh ta sẽ không đến; “anh ấy sẽ
không đến đâu, mẹ ạ; con tim con cảm nhận rằng anh ấy sẽ
không đến”; còn bà mẹ vẫn nói con tim bà, ngược lại, cảm nhận
nó nhất định sẽ đến, rằng nó sẽ không ngồi yên, rằng nó sẽ chạy
lại đây, rằng bây giờ nó không phải làm việc công, rằng ngày mai
là Năm mới rồi! Lizanka mở cửa ra, hoàn toàn không chờ đợi nàng không tin vào mắt mình, và nàng đã gặp họ, thở hổn hển
với con tim bỗng bị tắc nghẽn, như trái tim con chim non bị
người ta vồ bắt, toàn thân nàng rực ánh hồng, đôi má ửng đỏ,
như quả anh đào mà trông nàng giống hệt nó. Trời ơi, điều bất
ngờ siết bao, tiếng thốt “ôi!” sung sướng biết bao bật ra từ cửa
miệng nàng! “Anh chàng lừa dối ơi! Con chim câu nhỏ của em
ơi!” - nàng hét lên, ôm quàng lấy cổ Vasia... Nhưng xin hãy hình
dung tất cả sự ngạc nhiên của nàng, tất cả sự hổ thẹn bất ngờ của
nàng: ở ngay phía sau Vasia, dường như muốn ẩn nấp sau anh ta,
Arkadi Ivanovich đang ...